شکستن دندان آسیاب؛ دلایل، علائم و روش های درمان
شکستن دندان آسیاب یکی از مشکلاتی است که ممکن است هنگام غذا خوردن، جویدن یک ماده سخت یا حتی بدون هیچ اتفاق مشخصی ایجاد شود. گاهی شکستگی فقط در حد یک ترک کوچک است و درد زیادی ایجاد نمیکند، اما در بعضی موارد بخش قابل توجهی از دندان میشکند و حتی عصب دندان درگیر میشود.
اگر دندان آسیاب شما شکسته است، مهمترین کار این است که از جویدن با آن قسمت خودداری کنید و در اولین فرصت برای معاینه به دندانپزشک مراجعه کنید. تشخیص زودهنگام میتواند در بسیاری از موارد به حفظ دندان و جلوگیری از درمان های پیچیده تر کمک کند.
در این مقاله از کلینیک دندانپزکشی دنیا دنتال، علت شکستن دندان آسیاب، علائم شکستگی، اقدامات اولیه، روش های تشخیص و درمان دندان آسیاب شکسته را بررسی میکنیم.
چرا دندان آسیاب بیشتر در معرض شکستگی است؟
دندان های آسیاب وظیفه اصلی خرد کردن و جویدن غذا را بر عهده دارند و به همین دلیل فشار زیادی را در طول روز تحمل میکنند. سطح این دندان ها دارای شیارها و برجستگی هایی است که ممکن است محل تجمع پلاک و شروع پوسیدگی دندان باشند.
وقتی ساختار دندان به دلیل پوسیدگی، پرکردگی وسیع، ضربه یا فشار مداوم ضعیف شود، احتمال ترک خوردن یا شکستن دندان آسیاب افزایش پیدا میکند. یکی از دلایل مهم دیگر، دندان قروچه است. فشار و ساییدن مداوم دندان ها در هنگام خواب میتواند به مرور زمان باعث ایجاد ترک های ریز و سپس شکستگی شود.
علت شکستن دندان آسیاب چیست؟
دلایل شکستن دندان آسیاب متنوع هستند که در ادامه به بررسی آنها پرداختهایم:
جویدن اشیای سخت
جویدن یخ، آبنبات سفت، هسته بعضی خوراکی ها یا حتی استفاده از دندان برای باز کردن بسته ها میتواند فشار زیادی به دندان وارد کند. اگر دندان از قبل ضعیف شده باشد، این فشار ممکن است باعث شکستگی ناگهانی شود. حتی یک دندان سالم نیز در شرایط فشار شدید ممکن است آسیب ببیند. بنابراین بهتر است از استفاده از دندان به عنوان ابزار خودداری کنید.
پوسیدگی عمیق و تضعیف ساختار دندان
یکی از مهم ترین دلایل شکستگی دندان آسیاب پوسیدگی های عمیق دندانی است. پوسیدگی بخش هایی از بافت سخت دندان را از بین میبرد و دیواره های باقی مانده توان تحمل فشار طبیعی جویدن را از دست میدهند. در چنین شرایطی ممکن است بخشی از دندان هنگام خوردن یک غذای معمولی جدا شود، حتی اگر فرد هیچ ضربه ای به دندان وارد نکرده باشد.
ضربه و تصادف
ضربه مستقیم به فک یا دندان در اثر زمین خوردن، تصادف و آسیب های ورزشی باعث ترک یا شکستگی دندان شوند. شدت آسیب به محل و میزان شکستگی بستگی دارد. اگر شکستگی بعد از ضربه شدید ایجاد شده باشد، بررسی سایر دندان ها و بافت های اطراف نیز اهمیت دارد.
دندان قروچه
دندان قروچه یا براکسیسم به معنی فشار دادن و ساییدن دندان ها روی یکدیگر است. این اتفاق در بسیاری از افراد هنگام خواب رخ میدهد و ممکن است فرد از آن اطلاع نداشته باشد. فشار مداوم ناشی از دندان قروچه میتواند ترک های کوچک ایجاد کند و به مرور باعث شکستگی دندان آسیاب شود.
پرکردگی یا روکش قدیمی و فرسوده
دندانی که قبلا پوسیدگی گسترده داشته و با پرکردگی بزرگ ترمیم شده است، ممکن است نسبت به یک دندان سالم ساختار ضعیف تری داشته باشد. در برخی موارد، فشار جویدن باعث شکستگی دیواره باقی مانده دندان میشود. روکش های قدیمی نیز ممکن است در طول زمان فرسوده یا دچار آسیب شوند و نیاز به بررسی مجدد داشته باشند.
انواع شکستگی دندان آسیاب
همه شکستگی ها شدت یکسانی ندارند. دندانپزشک بر اساس محل و عمق آسیب، نوع شکستگی را مشخص میکند.
ترک سطحی
ترکهای بسیار ریز ممکن است فقط به لایه خارجی دندان محدود باشند. بعضی از این ترک ها مشکل جدی ایجاد نمیکنند، اما ترک عمیق تر نیاز به بررسی دارد.
شکستگی بخشی از تاج دندان
در این حالت بخشی از سطح قابل مشاهده دندان جدا میشود. اگر عصب سالم باشد، ممکن است بتوان دندان را با ترمیم مناسب حفظ کرد.
شکستگی عمیق تاج
در شکستگی های عمیق، آسیب ممکن است تا نزدیکی پالپ یا عصب دندان ادامه پیدا کند. این نوع شکستگی معمولا با درد، حساسیت دندان یا التهاب همراه است.
شکستگی ریشه
اگر ترک یا شکستگی به ریشه دندان برسد، درمان پیچیده تر میشود. امکان حفظ دندان در این شرایط به محل و میزان شکستگی بستگی دارد.
شکستگی کامل دندان
در شدیدترین حالت، دندان ممکن است به چند قسمت تقسیم شود یا بخش بزرگی از آن از دست برود. در صورتی که امکان حفظ دندان وجود نداشته باشد، کشیدن دندان آسیاب شکسته و جایگزینی آن با ایمپلنت میتواند مطرح شود.
علائم شکستن دندان آسیاب چیست؟
علائم شکستگی به نوع و عمق آسیب بستگی دارد. مهم ترین نشانه ها عبارتند از:
- درد ناگهانی دندان هنگام جویدن؛
- درد هنگام فشار دادن دندان؛
- حساسیت دندان به سرما یا گرما؛
- احساس لبه تیز با زبان؛
- گیر کردن غذا در اطراف دندان؛
- تورم یا التهاب لثه؛
- درد خود به خودی در موارد شدید؛
- تغییر رنگ دندان در بعضی شرایط؛
- احساس حرکت یا جدا شدن بخشی از دندان؛
دندان آسیاب شکسته درد دارد؟
الزاما نه. شکستن دندان آسیاب بدون درد نیز ممکن است اتفاق بیفتد. اگر شکستگی فقط بخشی از تاج دندان را درگیر کرده باشد و عصب آسیب ندیده باشد، ممکن است فرد درد خاصی احساس نکند. نبود درد به معنی بی خطر بودن شکستگی نیست. یک ترک یا شکستگی بدون درد ممکن است به مرور عمیق تر شود و در نهایت باعث التهاب عصب یا عفونت شود.
در صورت شکستن دندان آسیاب چه کنیم؟
اگر دندان آسیاب شما شکسته است، اقدامات زیر میتواند تا زمان مراجعه به دندانپزشک به کاهش آسیب کمک کند:
- دهان خود را با آب ولرم به آرامی شستشو دهید تا ذرات غذا و آلودگی از اطراف دندان خارج شوند.
- اگر قطعه ای از دندان جدا شده است، آن را نگه دارید و همراه خود به دندانپزشک ببرید.
- تا زمان مراجعه، با سمت آسیب دیده غذا نجوید.
- از خوردن غذاهای بسیار سفت، چسبناک یا بسیار داغ و سرد خودداری کنید.
- اگر لبه شکسته دندان زبان یا گونه را اذیت میکند، از دستکاری یا بریدن آن خودداری کنید.
- در صورت وجود تورم، میتوانید از کمپرس سرد روی قسمت خارجی صورت استفاده کنید.
- در اولین فرصت برای معاینه دندانپزشکی اقدام کنید.
- دندان شکسته را با چسب خانگی، چسب قطره ای یا مواد مشابه به قسمت باقی مانده نچسبانید. این کار میتواند به بافت دندان و لثه آسیب بزند و روند درمان را دشوارتر کند.
آیا شکستن دندان آسیاب خطرناک است؟
شکستگی دندان همیشه به معنی از دست رفتن دندان نیست، اما نباید آن را نادیده گرفت. ترک های عمیق ممکن است با فشارهای روزمره بیشتر شوند و راه را برای نفوذ باکتری ها به بخش های داخلی دندان باز کنند.
اگر عصب دندان درگیر شود، ممکن است درد شدید، حساسیت طولانی، التهاب یا عفونت ریشه دندان ایجاد شود. به همین دلیل، حتی اگر دندان آسیاب شکسته درد ندارد، بهتر است معاینه را به تعویق نیندازید.
تشخیص شکستگی دندان در کلینیک چگونه انجام میشود؟
دندانپزشک ابتدا دندان و لثه اطراف آن را معاینه میکند و درباره زمان ایجاد شکستگی، درد، حساسیت و سابقه درمان های قبلی سوال میپرسد.
در صورت نیاز، عکس رادیوگرافی دندان گرفته میشود. در برخی شکستگی ها، ترک با عکس معمولی به وضوح دیده نمیشود و دندانپزشک از روش های معاینه تخصصی برای بررسی وضعیت دندان استفاده میکند. هدف از تشخیص این است که مشخص شود شکستگی تا چه عمقی ادامه پیدا کرده، آیا عصب درگیر شده است و آیا امکان حفظ دندان وجود دارد یا خیر.
روش های درمان دندان آسیاب شکسته
روش درمان به شدت شکستگی، وضعیت عصب، میزان پوسیدگی و سلامت ریشه بستگی دارد.
ترمیم دندان شکسته با کامپوزیت
اگر شکستگی محدود باشد و بخش زیادی از ساختار دندان سالم باقی مانده باشد، ممکن است دندان با مواد ترمیمی مانند کامپوزیت بازسازی شود. این روش بیشتر برای شکستگی های محدود مناسب است و انتخاب آن باید پس از بررسی وضعیت دندان انجام شود.
روکش دندان آسیاب شکسته
اگر بخش قابل توجهی از دندان از بین رفته باشد اما ریشه و ساختار اصلی آن قابل حفظ باشد، روکش دندان میتواند گزینه مناسبی باشد. روکش مانند یک پوشش محافظ روی دندان قرار میگیرد و به بازگرداندن شکل و عملکرد آن کمک میکند. در دندانهایی که به دلیل پوسیدگی یا پرکردگی بزرگ ضعیف شدهاند، روکش میتواند برای محافظت از ساختار باقی مانده دندان مطرح شود.
عصب کشی دندان شکسته
اگر شکستگی به پالپ دندان برسد یا عصب دچار التهاب و آسیب غیرقابل برگشت شده باشد، ممکن است عصب کشی دندان لازم باشد. در این روش، بافت آسیب دیده داخل دندان برداشته و کانال های ریشه پاکسازی و پر میشوند. پس از آن، بسته به میزان تخریب، دندان ممکن است به ترمیم نهایی یا روکش نیاز داشته باشد.
کشیدن دندان آسیاب شکسته
اگر شکستگی بسیار عمیق باشد، ریشه نیز آسیب جدی دیده باشد یا امکان بازسازی قابل اعتماد دندان وجود نداشته باشد، ممکن است کشیدن دندان توصیه شود. کشیدن دندان معمولا آخرین گزینه برای دندان غیرقابل حفظ است و دندانپزشک پیش از انتخاب این روش، امکان درمان و حفظ دندان را بررسی میکند.
کاشت ایمپلنت پس از کشیدن دندان
در صورتی که دندان آسیاب قابل حفظ نباشد و کشیده شود، جای خالی دندان میتواند با روشهایی مانند ایمپلنت جایگزین شود. ایمپلنت دندان یک پایه سازگار با بدن است که در استخوان فک قرار میگیرد و پس از طی شدن مراحل درمان، برای جایگزینی دندان از دست رفته استفاده میشود.
مراقبت های بعد از درمان دندان شکسته
- بعد از ترمیم، عصب کشی یا روکش دندان، رعایت توصیه های دندانپزشک اهمیت زیادی دارد.
- تا زمانی که ترمیم یا روکش نهایی انجام نشده است، بهتر است فشار زیادی به دندان وارد نکنید.
- رعایت بهداشت دهان و دندان، مسواک زدن منظم و تمیز کردن فضای بین دندان ها نیز برای جلوگیری از پوسیدگی مجدد ضروری است.
- اگر بعد از درمان درد شدید، تورم، تب یا علائم غیرعادی ایجاد شد، باید با دندانپزشک تماس بگیرید.
چگونه از شکستن دندان آسیاب پیشگیری کنیم؟
برای کاهش احتمال شکستگی دندان آسیاب میتوانید اقدامات زیر را انجام دهید:
- از جویدن یخ و مواد بسیار سخت خودداری کنید.
- از دندان برای باز کردن بسته ها یا شکستن اجسام استفاده نکنید.
- پوسیدگی دندان را در مراحل اولیه درمان کنید.
- معاینه های دوره ای دندانپزشکی را جدی بگیرید.
- اگر دندان قروچه دارید، درباره استفاده از محافظ دندان با دندانپزشک مشورت کنید.
- پرکردگی ها و روکش های قدیمی را به صورت دوره ای بررسی کنید.
- بهداشت دهان و دندان را به طور منظم رعایت کنید.
چه زمانی باید فوری به دندانپزشک مراجعه کنیم؟
اگر شکستگی با درد شدید، تورم صورت یا لثه، خونریزی قابل توجه، تب، ترشح چرک یا مشکل در باز و بسته کردن دهان همراه است، مراجعه سریع به دندانپزشک اهمیت بیشتری دارد. همچنین اگر بعد از یک ضربه شدید، دندان شکسته یا جا به جا شده است، بهتر است در کوتاه ترین زمان ممکن معاینه شوید. حتی در صورت شکستن دندان آسیاب بدون درد نیز مراجعه به دندانپزشک توصیه میشود، زیرا تنها با معاینه میتوان مشخص کرد که شکستگی تا چه عمقی ادامه دارد.
جمع بندی
شکستن دندان آسیاب میتواند به دلایل مختلفی مانند پوسیدگی، جویدن مواد سخت، ضربه، دندان قروچه یا ضعیف شدن ساختار دندان اتفاق بیفتد. نوع شکستگی نیز از یک ترک سطحی تا شکستگی عمیق و غیرقابل ترمیم متفاوت است. اگر دندان آسیاب شما شکسته است، آن را دستکاری نکنید، از چسب های خانگی استفاده نکنید و تا زمان مراجعه با سمت آسیب دیده غذا نجوید. حتی اگر دندان آسیاب شکسته درد ندارد، بهتر است در اولین فرصت توسط دندانپزشک بررسی شود.
سوالات متداول
شدت خطر به عمق و محل شکستگی بستگی دارد. یک ترک سطحی ممکن است مشکل محدودی ایجاد کند، اما شکستگی عمیق میتواند به عصب یا ریشه آسیب بزند و باعث عفونت شود.
در بسیاری از موارد بله. اگر ریشه و ساختار اصلی دندان سالم و قابل حفظ باشد، ممکن است با ترمیم، روکش یا عصب کشی بتوان دندان را حفظ کرد. تشخیص نهایی پس از معاینه مشخص میشود.
نبود درد لزوما به معنی سالم بودن دندان نیست. بعضی شکستگی ها در ابتدا بدون علامت هستند و ممکن است به مرور گسترش پیدا کنند.
بهتر است مراجعه را به تعویق نیندازید. هرچه بررسی دندان زودتر انجام شود، احتمال تشخیص به موقع و انتخاب درمان محافظه کارانه بیشتر است.
هزینه به شدت شکستگی، میزان پوسیدگی، نیاز یا عدم نیاز به عصب کشی، نوع ترمیم، نیاز به روکش و وضعیت ریشه بستگی دارد. پس از معاینه و بررسی تصاویر، میتوان هزینه دقیق تری اعلام کرد.
