ریسک ارتودنسی نامرئی توسط پزشک غیر متخصص: چه خطراتی در کمین شماست؟

آیا با ریسک ارتودنسی نامرئی توسط پزشک غیر متخصص آشنا هستید؟ ارتودنسی نامرئی یکی از روش های جدید و در عین حال بسیار محبوب برای مرتب کردن دندان ها به خصوص در میان بزرگسالان است. متاسفانه برخی از افراد برای گذاشتن الاینر شفاف (ارتودنسی نامرئی) تحقیقی درباره تخصص و مهارت پزشک نمی کنند و تنها به دلیل ارزان بودن قیمت  و یا تصور اشتباه درباره ساده بودن این درمان، دندان ها و سلامتی خود را دست وی می سپارند. در حالی که خطرات الاینر توسط دندانپزشک غیر متخصص تنها مربوط به مشکلات ظاهری فرد نمی شود بلکه عوارض دیگری مثل تحلیل ریشه دندان، مشکلات فکی، بالا رفتن هزینه درمان و … را نیز به دنبال دارد.  

ارتودنسی نامرئی چیست و چرا نیاز به تخصص دارد؟

ارتودنسی نامرئی (اینویزیلاین) که به آن ارتودنسی شفاف یا الاینر شفاف هم گفته می شود یکی از روش های مدرن برای اصلاح ناهنجاری های دندانی است. در این روش به جای براکت ها و سیم های فلزی از پلاک های شفاف متحرک استفاده می شود. این پلاک ها بنابر تشخیص پزشک متخصص ارتودنسی باید هر هفته یا دو هفته یکبار تعویض شوند؛ تا طبق برنامه درمانی بتوانند دندان ها را به موقعیت اصلی خود هدایت کنند. 

در نگاه اول این درمان بسیار ساده تر از سیم کشی دندان ها به نظر می رسد، اما پشت این سادگی ظاهری یک فرایند درمانی پیچیده که نیاز به تخصص و مهارت دارد پنهان شده است. برخلاف تصور اکثر افراد ارتودنسی نامرئی صرفا قرار دادن یک قالب پلاستیکی بر روی دندان ها نیست، بلکه نیازمند طراحی دقیق مسیر حرکت دندان ها، پیش بینی واکنش بافت های اطراف و کنترل مداوم روند درمان است؛ این دقیقا همان جاست که اهمیت تخصص و مهارت پزشک را نشان می دهد. بنابراین در صورت مراجعه به یک پزشک غیر متخصص و مبتدی باید ریسک ارتودنسی نامرئی توسط پزشک غیر متخصص و عوارض مربوط به آن را نیز به جان بخرید.

تفاوت الاینر با بریس معمولی

در صورت استفاده از بریس های معمولی، ارتودنتیست می تواند در طول درمان تغییراتی را ایجاد کند؛ برای مثال سیم های ارتودنسی ثابت را تنظیم کند، فشار وارده را تغییر دهد یا مسیر حرکت دندان ها را در حین درمان اصلاح کند. اما در ارتودنسی نامرئی، تمام مراحل حرکت دندان ها پیش از شروع درمان، توسط یک نرم افزار سه بعدی پیشرفته طراحی و برنامه ریزی می شود. 

با این تفاسیر اگر طرح اولیه الاینرها اشتباه باشند، پزشک دیگر نمی تواند تغییرات لحظه ای در طول مسیر درمان اعمال کند؛ بنابراین باید صبر کند تا مراحل به طور کامل تمام شود و اسکن و طراحی مجدد انجام شود. پس می توان تصمیم گرفت که دقت متخصص ارتودنسی در طراحی اولیه الاینرها اهمیت بیشتری به نسبت بریس های معمولی دارد و ریسک ارتودنسی نامرئی توسط پزشک غیر متخصص هم می تواند بسیار بیشتر و یا حتی پیچیده تر باشد. 

چرا طراحی درمان الاینر پیچیده ‌تر از دید عموم است؟

تصور بسیار از بیماران این است که چون الاینرها از نظر ظاهری ساده تر هستند، پس درمان آنها هم ساده تر است؛ در حالی که کاملا برعکس است. طراحی درمان الاینر موفق نیازمند موارد زیر است:

• تشخیص دقیق نوع مال ‌اکلوژن (ناهنجاری فک و دندان) و علت ریشه ‌ای آن؛
• پیش‌ بینی نحوه واکنش هر دندان به نیروی وارده، با توجه به شکل ریشه و تراکم استخوان؛
• تعیین ترتیب صحیح حرکت دندان ‌ها برای جلوگیری از تداخل یا فشار نامتوازن؛ 
• بررسی وضعیت مفصل فک و لثه پیش از شروع درمان؛
• زمان بندی هوشمند حرکت دندان ها؛

هر کدام از این مراحل ارتودنسی نامرئی، نیازمند دانش تخصصی در حوزه بیومکانیک دندان ها است؛ چیزی که به دندانپزشکان عمومی به اندازه افرادی که تخصص ارتودنسی را پشت سر می گذارند، آموزش داده نمی شود. به همین دلیل زمانی که ارتودنسی نامرئی توسط دندانپزشک عمومی و صرفا با یک نرم افزار خودکار طرح درمان، برنامه ریزی می شود، ریسک خطا و بروز عوارض ارتودنسی نامرئی نیز افزایش پیدا می کند.

تفاوت ارتودنتیست و دندانپزشک عمومی

قبول شدگان کنکور دندانپزشکی معمولا بعد از گذشتن دوره 6 ساله دندانپزشکی عمومی می توانند اقدام به دایر کردن مطب دندانپزشکی کنند و خدمات عمومی اعم از کشیدن دندان، پر کردن دندان، جرم گیری و … را ارائه دهند. اما متخصص ارتودنسی، دندانپزشکی است که پس از پشت سر گذاشتن دوره 6 ساله دندانپزشکی عمومی حدود 3 تا 4 سال نیز دوره تخصص ارتودنسی را پشت سر می گذارد و می تواند انواع خدمات مربوط به درمان ناهنجاری های دندانی و فکی مانند انواع ارتودنسی متحرک و ثابت را ارائه دهد.

با این تفاسیر اصلی ترین تفاوت ارتودنتیست و دندانپزشک عمومی در سطح دانش و مهارت آنها است؛ به این صورت که بهترین متخصص ارتودنسی در تهران یا هر شهر دیگری می تواند بهترین دندانپزشک همان شهر هم باشد، اما به هیچ عنوان بهترین دندانپزشک عمومی نمی تواند بهترین متخصص ارتودنسی باشد و در صورت مراجعه برای درمان ناهنجاری های دندانی به دندانپزشک عمومی باید پذیرای ریسک عوارض ارتودنسی هم باشید. 

معیار	دندانپزشک عمومی	متخصص ارتودنسی
دوره تحصیلی	6 سال دوره دندانپزشکی عمومی	6 سال دوره دندانپزشکی عمومی + 3 تا 4 دوره تخصص ارتودنسی
آموزش الاینر	دوره کوتاه مدت (چند روزه یا حتی آنلاین)	آموزش کامل بیومکانیک حرکت دندان
تشخیص موارد پیچیده	محدود	کامل
طراحی طرح درمان	بر اساس پیش فرض نرم افزار	اصلاح شده بر اساس معاینه بالینی و تصاویر رادیوگرافی
مدیریت عوارض	محدود	تخصصی

دوره تخصصی ارتودنسی چیست؟

دوره تخصصی ارتودنسی معمولا بین 3 تا 4 سال طول می کشد و فرد پس از پشت سر گذاشتن این دوره و قبولی در آزمون های تخصصی، می تواند به عنوان متخصص ارتودنسی یا ارتودنتیست فعالیت کند. در دوره تخصص ارتودنسی فرد آموزش هایی را می بیند که در دوره دندانپزشکی عمومی به آنها پرداخته نمی شود، از جمله این آموزش ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تحلیل رشد و تکامل استخوان فک و صورت در سنین مختلف؛
• بیومکانیک حرکت دندان و نحوه واکنش استخوان و ریشه به نیروهای مختلف؛
• تشخیص و درمان انواع پیچیده ناهنجاری‌ های فکی (نه فقط دندان ‌های کج)؛
• مدیریت عوارض احتمالی در طول درمان و نحوه اصلاح مسیر در صورت بروز مشکل؛
• طراحی طرح درمان بر اساس معاینه بالینی واقعی، نه صرفا خروجی نرم‌ افزار؛

این آموزش تخصصی است که به ارتودنتیست اجازه می ‌دهد یک مورد پیچیده را از یک مورد ساده تشخیص دهد و تصمیم بگیرد که آیا اصلا بیمار کاندیدای مناسبی برای ارتودنسی شفاف است یا خیر.

چرا برخی دندانپزشکان عمومی هم الاینر ارائه می ‌دهند؟

به دلیل افزایش روز افزون تقاضاها برای انجام ارتودنسی نامرئی، متاسفانه بسیاری از دندانپزشکان عمومی برای کسب منفعت مالی با شرکت در دوره های کوتاه مدت آموزشی و یادگیری نحوه کار با نرم افزار طراحی و ثبت سفارش الاینرها بدون اینکه دانشی درباره تشخیص بالینی، نحوه مدیریت عوارض و اصلاح طرح درمان در موارد پیچیده داشته باشند، شروع به پذیرش بیماران می کنند و همین جا است که بسیاری از افراد نگران ریسک ارتودنسی نامرئی توسط پزشک غیر متخصص می شوند.

بنابراین چه بخواهیم چه نخواهیم، دندانپزشکانی هستند که می توانند مجوز فروش و ارائه الاینر را بگیرند، بدون اینکه واقعا درک عمیقی از پیچیدگی های این روش درمانی داشته باشند. ممکن است برای بیمار تشخیص پزشک متخصص ارتودنسی و غیرمتخصص دشوار باشد؛ زیرا هر دو مطب دارند و هر دو با الاینر شفاف وعده اصلاح طرح لبخند را می دهند. اما پشت صحنه، سطح دانش و توانایی یک دندانپزشک عمومی با متخصص ارتودنسی به هیچ عنوان قابل مقایسه نیست. همین شکاف، ریشه اصلی بسیاری از ریسک هایی است که در ادامه این نوشتار به آنها می پردازیم.

مهم ترین ریسک‌ ارتودنسی نامرئی توسط پزشک غیر متخصص

در صورتی که طراحی و کنترل درمان الاینر ارتودنسی، توسط پزشک غیر متخصص انجام شود، ممکن است عوارض و مشکلاتی پیش بیاید که شاید جبرانشان سخت یا حتی امکان پذیر نباشد. در ادامه 6 ریسک ارتودنسی نامرئی توسط پزشک غیر متخصص را بررسی می کنیم.

طرح درمان اشتباه ارتودنسی و عدم تشخیص صحیح نوع ناهنجاری 

در واقع بهترین متخصص ارتودنسی، ارتودنتیستی است که در قدم اول درمان بتواند به خوبی نوع ناهنجاری فکی-دندانی (مال اکلوژن) را تشخیص دهد. در صورتی که پزشک توانایی تشخیص این را نداشته باشد که مشکل از کجی دندان ها است یا ریشه در ساختار فک دارد، طرح درمانی درست نخواهد بود و نه تنها مشکل واقعی بیمار حل نمی شود، بلکه گاهی ممکن است وضعیت بدتر هم شود. 

آسیب به ریشه دندان و بافت لثه

آسیب به ریشه دندان و بافت لثه دیگر ریسک ارتودنسی نامرئی توسط پزشک غیر متخصص است. حرکت دادن دندان، در واقع یک فرآیند بیولوژیک حساس است؛ استخوان اطراف ریشه باید به ‌تدریج و با سرعت مناسب بازسازی شود تا دندان بدون آسیب جا به‌جا شود. در صورتی که نیروی وارد شده بیش از حد باشد یا سرعت حرکت پیش بینی شده در نرم افزار با توان بیولوژیک واقعی بدن فرد متناسب نباشد، ممکن است مشکلاتی مثل تحلیل ریشه دندان (Root Resorption) یا فاصله گرفتن لثه از دندان اتفاق بیفتد. این نوع از عوارض اینویزیلاین اشتباه، معمولا غیرقابل بازگشت هستند و تشخیص آنها نیاز به بررسی رادیوگرافی تخصصی دارند؛ چیزی که در بسیاری از مطب های غیرتخصصی به صورت منظم انجام نمی شود.

شکست درمان ارتودنسی نامرئی 

یکی از شکایت های اصلی افرادی که برای انجام ارتودنسی نامرئی به پزشک غیر متخصص مراجعه کرده اند مربوط به شکست درمان ارتودنسی نامرئی و بازگشت دندان ها به حالت اولیه پس از پایان درمان است. این اتفاق معمولا زمانی رخ می‌ دهد که پزشک برنامه استفاده از نگهدارنده ارتودنسی (Retainer) را طراحی نکرده یا زمان ‌بندی استفاده از آن را به‌ درستی برای بیمار توضیح نداده است. نتیجه؟ بیمار پس از صرف هزینه و زمان قابل توجه، ممکن است نیاز به ارتودنسی مجدد داشته باشد و باید درمان را از نقطه اول شروع کند.  

بروز مشکلات مفصل فکی  (TMJ)

در صورتی که برنامه جابجایی دندان ها به درستی طراحی نشود، باعث برهم خوردن تعادل اکلوژن (نحوه برخورد دندان های بالا و پایین) می شود. این عدم تعادل به صورت مستقیم روی استخوان فک تاثیر می گذارد و منجر به بروز دردهای فکی، صدای کلیک فک هنگام جویدن یا حتی سردردهای مزمن می شود. تشخیص و پیشگیری از این مشکل نیازمند بررسی دقیق اکلوژن پیش از شروع درمان توسط پزشک متخصص ارتودنسی خبره است.

طولانی ‌شدن غیرضروری دوره درمان

یکی دیگر از عوارض ارتودنسی نامرئی در صورت مراجعه به پزشک غیر متخصص، مربوط به طولانی شدن مدت زمان درمان ارتودنسی دندان است. در صورتی که پزشک نتواند توالی و سرعت حرکت دندان ها را به درستی محاسبه کند، ممکن است در میانه درمان متوجه شود که دندان ها آنگونه که برنامه ریزی شده اند حرکت نکرده اند. در این حالت، نیاز به اسکن مجدد، طراحی پلاک های اضافه و در نتیجه تمدیدن چند ماهه یا حتی چند ساله دوره درمان می شود؛ که نتیجه آن بالا رفتن هزینه ارتودنسی و خسته شدن بیمار از طولانی شدن مدت زمان درمان ارتودنسی خواهد بود.

هزینه اضافه برای اصلاح درمان اشتباه

متاسفانه به دلیل شرایط اقتصادی حاکم بر جامعه، شاید تلخ ترین بخش ماجرا مربوط به پرداخت هزینه های گزاف به دلیل عدم توجه در انتخاب متخصص ارتودنسی باشد. اکثر بیمارانی که به نتیجه قابل قبول از درمان نرسیده اند و یا اینکه عوارض ارتودنسی نامرئی ناشی از انتخاب پزشک غیرمتخصص را تجربه کرده اند، برای اصلاح مشکلات به وجود آمده باید به یک متخصص ارتودنسی خبره مراجعه کنند که عملا نیاز به پرداخت هزینه جدا خواهد بود. همان طور که گفتیم ریسک ارتودنسی نامرئی توسط پزشک غیر متخصص همیشه قابل جبران نیست؛ برای مثال برای تحلیل ریشه دندان درمانی وجود ندارد و تنها پزشک می تواند از پیشرفت بیشتر این مشکل جلوگیری کند. 

نشانه ‌های هشدار دهنده در حین درمان

متاسفانه بسیاری از بیماران متوجه اشتباه بودن روند درمان ارتودنسی نامرئی خود نمی شود مگر وقتی که دیگر خیلی دیر شده یا حتی کار از کار گذشته است! اما در صورتی در همان مراحل اولیه به چند نشانه ساده دقت کنید، دیگر نگران ریسک ارتودنسی نامرئی توسط پزشک غیر متخصص نخواهید بود. 

عدم بررسی رادیوگرافی و مدل سه ‌بعدی دندان

هر درمان ارتودنسی جدی، پیش از شروع، نیازمند بررسی دقیق وضعیت دندان ‌ها از طریق رادیوگرافی دهان (معمولا CBCT یا پانورامیک و اسکن سه ‌بعدی) است که معمولا در جلسه مشاوره ارتودنسی یا جلسه دوم انجام می شود. پزشک به کمک این تصاویر می تواند وضعیت ریشه دندان ها و تراکم استخوان ها را مشاهده کند و تصمیم بگیرد که آیا بیمار کاندیدای مناسبی برای ارتودنسی است یا خیر. اگر پزشکی بدون این بررسی ‌ها، صرفا با یک اسکن ساده یا حتی بدون رادیوگرافی، مستقیم وارد مرحله طراحی و سفارش الاینرها شود، این نشانه‌ جدی از عجله در تشخیص و عدم تخصص وی است.

نبود پیگیری منظم و ویزیت ‌های کوتاه

با اینکه در صورت استفاده از الاینرها، تعداد مراجعات شما به کلینیک ارتودنسی کمتر از زمانی است که از ارتودنسی ثابت فلزی استفاده می کنید. اما این بدین معنا نیست که وقتی الاینرها را تحویل گرفتید، تا پایان درمان نیازی به پزشک نداشته باشید. یک متخصص ارتودنسی خوب هر 6 تا 8 هفته یکبار برای بررسی روند حرکت دندان ها به بیمار خود وقت ویزیت مجدد می دهد. در صورتی که ویزیت ها خیلی کوتاه، بدون هیچ بررسی بالینی واقعی، نامنظم یا صرفا محدود به تحویل الاینر بعدی باشند؛ این یعنی کنترل کافی روی روند درمان وجود ندارد.

عدم توضیح دقیق طرح درمان قبل از شروع

پیش از شروع مرتب کردن دندان ها با الاینر، پزشک موظف است با به کمک شبیه سازی سه بعدی، نحوه حرکت دندان ها، طول درمان و نتیجه نهایی را به بیمار توضیح دهد. اگر پزشک این شبیه سازی را به شما نشان نداد، یا فقط با جملات کلی مثل «دندان هایتان صاف خواهد شد» شما را رد کند، این نشان از این دارد که برنامه دقیق و تخصص پشت این درمان وجود ندارد و در انتخاب متخصص ارتودنسی خود باید تجدید نظر کنید.

به طور کلی، هر پزشکی که کمتر به سوالات فنی بیمار پاسخ دهد یا کمتر مستندات تشخیصی به شما نشان دهد، احتمال این وجود دارد که در صورت مراجعه به آن ریسک ارتودنسی نامرئی توسط پزشک غیر متخصص را تجربه کنید.

نحوه تشخیص پزشک متخصص ارتودنسی از غیرمتخصص

اگر می خواهید که ریسک های ارتودنسی نامرئی توسط پزشک غیرمتخصص را تجربه نکنید و به دنبال یک ارتودنتیست متخصص هستید حتما توجه داشته باشید که در سردر مطب و مهر ایشان کلمه متخصص ارتودنسی درج شده باشد. به هیچ عنوان گول عناوینی مثل مطب تخصصی ارتودنسی، بدون ذکر نام متخصص را نخورید.  قبل از شروع درمان ارتودنسی نامرئی، حتما نام پزشک مربوطه را در سایت سازمان نظام پزشکی یا انجمن ارتودنتیست های ایران جستجو کنید؛ اگر پزشک شما متخصص نباشد، قطعا اسم وی را در این سایت های تخصصی نخواهید دید.

البته ممکن است فردی متخصص ارتودنسی باشد اما به دلیل تجربه کاری کمتر نتواند طرح درمانی ارتودنسی نامرئی را به خوبی بررسی کند. برای اینکه مطمئن شوید ارتودنتیست مدنظر شما در این زمینه خبره و توانمند است حتما نظرات کاربران را در وب سایت ها، گوگل مپ و صفحات اجتماعی مختلف مطالعه کنید و همچنین از مراجعه کنندگان قبلی وی مشاوره بگیرید. 

چک‌ لیست انتخاب پزشک برای ارتودنسی نامرئی

اگر می خواهید که از عوارض ارتودنسی نامرئی توسط پزشک غیر متخصص در امان باشید، قبل از پرداخت هزینه ارتودنسی نامرئی درمان این چک لیست را مرور کنید. 

مدارک لازم برای ارتودنسی و صلاحیت

• پزشک دارای بورد تخصصی ارتودنسی است (نه فقط گواهی گذراندن یک دوره کوتاه ‌مدت الاینر)
• مدرک تخصصی در مطب یا در پروفایل رسمی پزشک قابل ‌مشاهده و قابل‌استعلام است.
• پزشک عضو انجمن‌ های تخصصی معتبر ارتودنسی است.

فرآیند تشخیص پیش از درمان

• پیش از ارائه طرح درمان، رادیوگرافی از دندان (پانورامیک یا (CBCT گرفته شده است.
• اسکن سه ‌بعدی دقیق از دهان شما تهیه شده  است، نه فقط قالب ‌گیری ساده.
• وضعیت مفصل فک  و لثه پیش از شروع درمان بررسی شده است.

شفافیت طرح درمان

• پزشک شبیه ‌سازی سه ‌بعدی حرکت دندان ‌ها و نتیجه نهایی درمان را پیش از شروع به شما نشان می ‌دهد.
• مدت زمان تقریبی درمان و تعداد الاینرها به شما اعلام می شود.
• پزشک به سوالات فنی شما مانند نحوه حرکت دندان ها با الاینر، نحوه مراقبت از الاینرها و … پاسخ دقیق و قابل ‌فهم می ‌دهد.

روند پیگیری درمان

• ویزیت‌ های منظم (هر ۶ تا ۸ هفته) برای بررسی روند حرکت دندان ‌ها برنامه‌ ریزی شده است.
• در صورت انحراف از طرح اولیه، پزشک آماده اسکن مجدد و اصلاح مسیر است.
• برنامه مشخصی برای استفاده از ریتینر به منظور تثبیت نتیجه درمان و جلوگیری از شکست درمان ارتودنسی نامرئی ارائه شده است. 

اعتبارسنجی از منابع دیگر

• نمونه ‌کارها و تصاویر قبل و بعد ارتودنسی بیماران واقعی قابل ‌مشاهده است.
• نظرات و تجربه سایر بیماران (نه فقط تبلیغات مطب) در وب سایت ها، انجمن ها، گوگل مپ و صفحات مجازی مختلف بررسی شده است.
• در صورت شک، مشاوره دوم از یک ارتودنتیست دیگر گرفته شده است.

نکته مهم: وجود چند مورد منفی در این چک ‌لیست به‌ معنای قطعی اشتباه بودن درمان نیست، اما زنگ خطری است که باید جدی گرفته شود. بهترین راه، مشاوره مستقیم با یک ارتودنسیست متخصص پیش از شروع درمان است. 

کلام آخر

ارتودنسی نامرئی یکی از پیشرفته ترین و بهترین روش های ارتودنسی دندان است. اما موفقیت آن تنها به کیفیت پلاک ها و یا برند تولید کننده الاینر بستگی ندارد؛ بلکه تخصص و مهارت ارتودنتیست در اولویت بالاتری قرار دارد. ریسک ارتودنسی نامرئی توسط پزشک غیر متخصص شامل طرح درمان اشتباه ارتودنسی، تحلیل ریشه دندان (غیرقابل جبران)، مشکلات فکی و بازگشت دندان‌ ها بعد از ارتودنسی است؛ ریسک هایی که برای جبرانشان نیاز به صرف زمان و هزینه بسیار زیادی خواهد بود. 

شما می توانید با کمی دقت و وسواس در انتخاب متخصص ارتودنسی، بررسی مدرک تخصصی پزشک، توجه به فرآیند تشخیص پیش از درمان و شفافیت طرح درمان از همان ابتدا مسیر درست را انتخاب کنید و از بروز ریسک های ناشی از انتخاب نادرست در امان باشید.

به لبخندی که شایسته ‌اش هستید، بدون هیچ ریسکی برسید

در کلینیک دندانپزشکی دنیا دنتال، درمان ارتودنسی نامرئی شما توسط تیمی از ارتودنتیست ‌های متخصص و دارای بورد تخصصی انجام می ‌شود؛ از تشخیص دقیق با رادیوگرافی و اسکن سه ‌بعدی گرفته تا شبیه‌ سازی کامل طرح درمان پیش از شروع، تا مطمئن شوید هر مرحله از درمان ‌تان بر پایه دانش تخصصی و نه حدس ‌و گمان پیش می ‌رود و از خطرات الاینر توسط دندانپزشک غیر متخصص در امان خواهید بود.

سوالات متداول