ارتودنسی کودکان: چه زمانی، چگونه و با چه هزینه ‌ای؟

تصور بسیاری از والدین این است که ارتودنسی کودکان فقط زمانی معنا دارد که همه دندان های دائمی کودکشان درآمده باشد، در حالی که بهترین زمان برای اولین مراجعه به دندانپزشکی سنین 6 تا 8 سالگی است. در صورت مراجعه به موقع به دندانپزشک، مشکلاتی مثل تنگی فک یا کمبود فضا زودتر تشخیص داده می‌شود و در صورت نیاز، درمان فاز اول با تجهیزاتی مثل وسیع کننده کام یا فضانگهدار، بدون بریس آغاز می‌شود. اما درمان اصلی و قطعی با بریس ارتودنسی برای کودکان معمولا در سنین 10 تا 15 سالگی انجام می‌شود؛ یعنی زمانی که اکثر دندان های دائمی کودک درآمده باشند.

در این مقاله بررسی می‌کنیم که انجام ارتودنسی در سنین پایین چه مزایایی دارد، چه علائمی نشان می‌دهد که کودک شما نیاز به ارتودنسی دارد و چه روش هایی برای ارتودنسی دندان کودکان وجود دارد. 

جدول خلاصه کلی ارتودنسی کودکان

والدین عزیز اگر قصد انجام ارتودنسی دندان فرزندتان را دارید و زمان کافی برای مطالعه این نوشتار ندارید، در این جدول خلاصه ای جامع از کل مقاله در اختیار شما قرار داده‌ایم.

موضوع	خلاصه
بهترین سن مراجعه	۶ تا ۸ سالگی (فاز اول درمان: فضا‌نگهدار، وسیع‌کننده کام، معمولا بدون بریس)
بهترین سن شروع درمان اصلی	۱۰ تا ۱۵ سالگی (فاز دوم: بیشتر دندان‌های دائمی درآمده، استفاده از بریس)
علائم نیاز به ارتودنسی	کجی یا ناهماهنگی دندان‌ها، تنگی فک، تنفس دهانی، مکیدن طولانی‌مدت انگشت
رایج‌ترین روش‌های درمان	اپلاینس متحرک(ارتودنسی متحرک)، بریس ثابت، ارتودنسی پیشگیرانه
مدت زمان درمان	معمولا ۱ تا ۲.۵ سال، بسته به شدت ناهنجاری
هزینه تقریبی	متغیر بر اساس نوع روش و مدت درمان، اما به طور کلی کمتر از هزینه ارتودنسی بزرگسالان است.
مزیت تشخیص زودهنگام	کاهش پیچیدگی و هزینه درمان در بزرگسالی

ارتودنسی کودکان چیست و چرا اهمیت دارد؟

ارتودنسی کودکان مجموعه اقداماتی است که متخصص ارتودنسی به منظور اصلاح موقعیت دندان ها و رشد صحیح فک در سنین رشد انجام می‌دهد. برخلاف تصور اکثر افراد، هدف از انجام ارتودنسی دندان کودکان تنها زیبایی کودک نیست. 

اصلاح به موقع وضعیت فک و دندان ها از بروز بسیاری از مشکلات مثل اختلالات تکلم، جویدن نادرست غذا و بروز مشکلات گوارشی، تنفس دهانی و اعتماد به نفس پایین کودکان جلوگیری می کند. از طرفی تشخیص و درمان زودهنگام باعث کاهش هزینه های دندانپزشکی در آینده می شود. 

مزایای ارتودنسی کودکان چیست؟

مراجعه به موقع برای انجام ارتودنسی دندان کودکان، فقط محدود به زیباتر شدن دندان ها و چهره فرزند شما نمی‌شود. بلکه پشت پرده این روش درمانی مزایای زیر نیز نهفته است:

بهبود عملکرد جویدن و گفتار

وقتی دندان‌ ها به‌درستی روی هم قرار نگیرند، کودک ممکن است در جویدن کامل غذا یا گاز زدن آن دچار مشکل شود، که در بلندمدت روی هضم غذا هم اثر می‌گذارد. از طرفی، برخی مشکلات تلفظی در ادای حروف «س»، «ش» یا «ت» می‌توانند ناشی از قرارگیری نادرست دندان ‌ها یا فک باشند؛ اصلاح این چیدمان معمولا به وضوح گفتار کودک کمک می‌کند.

هدایت رشد فک در مسیر صحیح

در سنین کودکی، استخوان فک هنوز در حال رشد و شکل‌گیری است؛ به همین دلیل می‌توان با ابزارهایی مثل وسیع‌ کننده کام، مسیر رشد فک را به ‌آرامی هدایت کرد. این کار در بزرگسالی که رشد استخوانی کامل شده، دیگر به همین سادگی ممکن نیست و اغلب نیاز به روش‌ های تهاجمی‌تر مانند جراحی فک دارد.

پیشگیری از پوسیدگی و بیماری لثه

دندان‌های کج و ماوج، فضاهای باریکی ایجاد می‌کنند که تمیز کردن آنها با مسواک و نخ دندان دشوارتر است. تجمع پلاک در این فضاها می‌تواند به مرور زمان منجر به پوسیدگی دندان یا التهاب لثه شود؛ در حالی که دندان‌ های صاف و مرتب راحت تر تمیز می‌شوند.

کاهش فشار غیر طبیعی روی مفصل فک

ناهنجاری ‌هایی مانند جلو یا عقب بودن بیش‌ از حد فک، می‌توانند فشار نامتقارنی روی مفصل فکی-گیجگاهی (TMJ) وارد کنند. این فشار در بلندمدت ممکن است باعث سردرد، صدای کلیک فک هنگام باز و بسته کردن دهان یا درد در ناحیه فک شود؛ اصلاح به‌موقع می‌تواند از بروز این مشکلات در آینده جلوگیری کند.

درمان کوتاه‌ تر و کم‌ هزینه ‌تر در آینده

 هرچه ناهنجاری فک یا دندان دیرتر تشخیص داده شود، معمولا پیچیده ‌تر و اصلاح آن زمان‌ برتر و پرهزینه ‌تر می‌شود. با مداخله در فاز اول (پیشگیرانه)، بخش زیادی از مسیر اصلاح پیش از فاز دوم طی می‌شود و درمان نهایی با بریس معمولا سریع ‌تر و ساده ‌تر انجام می‌شود.

افزایش اعتماد‌ به‌ نفس کودک

 کودکانی که از ظاهر دندان ‌های خود ناراضی هستند، گاهی از لبخند زدن یا خندیدن در جمع خجالت می‌کشند. اصلاح چیدمان دندان ‌ها می‌تواند به‌تدریج این نگرانی را برطرف کند و روی تعاملات اجتماعی کودک در مدرسه و بین همسالان تاثیر مثبتی بگذارد.

بهترین سن برای ارتودنسی کودکان

ارتودنسی کودکان در دو مرحله انجام می‌شود، که در ادامه به آنها پرداخته‌ایم.

فاز اول: ارزیابی و مراجعه اولیه (۶ تا ۸ سالگی)

در صورت مراجعه به دندانپزشک در سنین 6 تا 8 سالگی، دندانپزشک مشکلاتی مثل تنگی فک، کمبود فضا و … را زودتر تشخیص می‌دهد و شما را به یک متخصص ارتودنسی کودکان ارجاع می‌دهد. ارتودنتیست (متخصص ارتودنسی) نیز پس از ارزیابی های اولیه، در صورت نیاز درمان هایی مثل وسیع کننده کام یا فضا نگهدار، که معمولا بدون بریس هستند، را آغاز می‌کند. 

طبق توصیه انجمن ارتودنتیست‌های آمریکا (AAO)، همین ترکیب دندان‌های شیری و دائمی است که به دندانپزشک اجازه می‌دهد مشکلات احتمالی را در ابتدایی‌ترین مرحله تشخیص دهد.

فاز دوم: درمان اصلی با بریس (۱۰ تا ۱۵ سالگی)

معمولا در سنین 10 تا 15 سالگی، بیشتر دندان های کودک درآمده است و امکان اصلاح دقیق چیدمان دندان ها وجود دارد. این مرحله از ارتودنسی کودکان معمولا با بریس های ارتودنسی ثابت انجام می‌شود و متخصصین این بازه سنی را بهترین سن برای ارتودنسی کودکان می‌دانند.

علائم نیاز کودک به ارتودنسی

نشانه های زیر به والدین کمک می‌کنند تا زودتر نیاز کودک به ارتودنسی را تشخیص دهند:

• کجی، همپوشانی یا فاصله زیاد بین دندان ‌ها؛
• جلو یا عقب بودن غیر طبیعی فک بالا یا پایین؛
• دشواری در جویدن یا گاز زدن غذا؛
• تنفس دهانی مداوم به ‌جای تنفس از بینی؛
• مکیدن طولانی‌ مدت انگشت شست (بعد از ۴-۵ سالگی)؛
• افتادن زود هنگام یا دیر هنگام دندان ‌های شیری؛

اگر هر یک از این علائم در کودک شما دیده می ‌شود، بهتر است زودتر از موعد به دندانپزشک مراجعه کنید.

انواع روش‌ های ارتودنسی کودکان

انواع ارتودنسی کودکان شامل ارتودنسی متحرک، بریس ثابت و ارتودنسی پیشگیرانه است. ارتودنتیست پس از معاینه بر اساس نوع ناهنجاری و فازی که کودک شما در آن قرار دارد، بهترین روش ارتودنسی را از میان این سه روش انتخاب می‌کند.

روش درمان	مناسب برای	ویژگی اصلی
اپلاینس متحرک (ارتودنسی متحرک)	فاز اول، سنین ۶ تا ۹ سالگی	قابل جدا شدن توسط کودک، مناسب اصلاح فک و فضا‌سازی
بریس ثابت (ارتودنسی ثابت)	فاز دوم، سنین ۱۰ تا ۱۵ سالگی	ثابت روی دندان‌ها، مناسب اصلاح دقیق چیدمان دندانی
ارتودنسی پیشگیرانه (فاز اول)	کودکان با عادت‌های نادرست یا تنگی فک	جلوگیری از پیچیده‌تر شدن مشکل در آینده

اپلاینس متحرک (ارتودنسی متحرک)

از ارتودنسی متحرک برای کودکان بیشتر به منظور اصلاح فک، ایجاد فضا در کام یا ترک عادت های نادرست مثل مکیدن انگشت استفاده می‌شود. از آنجا که این دستگاه ها قابلیت جدا شدن از دندان ها را دارند، معمولا درد و ناراحتی کمتری به نسبت بریس ثابت دارند. 

بریس ثابت

ارتودنسی ثابت کودکان شامل براکت (فلزی یا سرامیکی) و سیم است که بر روی دندان ها متصل می‌شوند و تا پایان درمان باز نمی‌شوند. از این روش برای اصلاح دقیق و نهایی چیدمان دندان‌ ها در فاز دوم ارتودنسی کودکان استفاده می‌شود.

ارتودنسی پیشگیرانه (فاز اول)

ارتودنسی پیشگیرانه به مجموعه اقداماتی گفته می‌شود که پیش از تکمیل رشد فک و درآمدن همه دندان‌ های دائمی، با هدف جلوگیری از پیچیده تر شدن مشکلات در آینده انجام می‌شود. این نوع درمان معمولا همزمان با فاز اول (۶ تا ۸ سالگی) ارتودنسی کودکان شروع می‌شود.

هدف اصلی از ارتودنسی پیشگیرانه، اصلاح یا کنترل عواملی مثل تنگی فک بالا، فشار زبان به دندان ها یا عادت های نادرست دهانی است که می‌توانند رشد طبیعی فک را مختل کنند. با مداخله زودهنگام، بسیاری از این مشکلات پیش از تبدیل‌ شدن به ناهنجاری ‌های جدی‌تر کنترل می‌شوند. نکته مهم این است که ارتودنسی پیشگیرانه جایگزین فاز دوم (بریس ثابت) نیست، بلکه با ساده‌ تر کردن شرایط، معمولا باعث کوتاه ‌تر و کاهش هزینه ارتودنسی در آینده می‌شود. 

مراحل ارتودنسی کودکان

1. ارزیابی اولیه: معاینه دهان و گرفتن عکس رادیوگرافی برای بررسی وضعیت فک و دندان‌ ها
2. تشخیص و طرح درمان: تعیین اینکه کودک به فاز اول، فاز دوم یا هر دو نیاز دارد.
3. اجرای درمان: نصب اپلاینس متحرک یا بریس ثابت بر اساس طرح درمان 
4. نگهدارنده: استفاده از ریتینر (نگهدارنده ارتودنسی) بعد از پایان درمان برای حفظ نتیجه.

ارتودنسی کودکان چقدر طول میکشد؟

مدت زمان درمان ارتودنسی کودکان یکسان نیست و به فاز درمانی، شدت ناهنجاری و میزان همکاری کودک بستگی دارد. اما طبق شواهد و نتایج درمانی طول درمان ارتودنسی دندان کودکان در اکثر افراد به شرح زیر می‌باشد:

• فاز اول (پیشگیرانه): معمولا بین ۶ ماه تا ۱ سال طول می‌کشد و هدف آن آماده‌سازی فک برای مرحله بعدی است.
• فاز دوم (درمان اصلی با بریس): به‌طور معمول بین ۱ تا ۲.۵ سال زمان می‌برد تا چیدمان نهایی دندان ‌ها تثبیت شود.
• دوره تثبیت درمان: بعد از برداشتن بریس، معمولا استفاده از ریتینر برای مدتی (گاهی چند سال) ادامه پیدا می‌کند تا نتیجه درمان حفظ شود.

نکته مهم این است که همکاری کودک (مانند استفاده منظم از اپلاینس یا رعایت نکات بهداشتی) می‌تواند مدت درمان ارتودنسی را کوتاه‌تر یا طولانی‌تر کند.

هزینه ارتودنسی کودکان و عوامل موثر بر آن

هزینه ارتودنسی کودکان با معاینه دقیق توسط ارتودنتیست تعیین می‌شود که ممکن است برای هر کسی به نسبت شدت و پیچیدگی ناهنجاری فک یا دندانی، نوع روش درمانی، مدت زمان کلی درمان، تعداد جلسات پیگیری و … متفاوت باشد.

اما به طور کلی قیمت ارتودنسی دندان کودکان بسیار کمتر از هزینه ارتودنسی دندان بزرگسالان می‌شود و به طور میانگین هزینه این روش درمانی در سال 1405 از 15 میلیون تا 110 میلیون تومان برای هر فک می‌تواند متغیر باشد. 

 مراقبت‌ های بعد از ارتودنسی دندان کودکان

• استفاده منظم از ریتینر طبق دستور متخصص ارتودنسی برای جلوگیری از بازگشت دندان ‌ها به حالت قبل
• مسواک زدن و استفاده از نخ دندان به‌طور دقیق‌ تر (مخصوصا در هنگام استفاده از بریس های ثابت)
• پرهیز از خوردن غذاهای خیلی سفت یا چسبنده که ممکن است به بریس ها آسیب وارد کنند.
• مراجعه منظم به کلینیک ارتودنسی برای بررسی روند درمان

نتیجه ‌گیری

ارتودنسی کودکان یک تصمیم دو مرحله‌ای است، نه یک اقدام یک ‌باره. همه‌چیز از یک ارزیابی ساده در ۶ تا ۸ سالگی شروع می‌شود و در صورت نیاز، با درمان اصلی و بریس در ۱۰ تا ۱۵ سالگی به نتیجه نهایی می‌رسد. تشخیص به ‌موقع ناهنجاری های فک و دندان ها فقط به معنای دندان ‌های مرتب‌ تر نیست؛ بلکه روی جویدن، گفتار، سلامت لثه و حتی اعتماد ‌به ‌نفس کودک هم اثر می‌گذارد و معمولا درمان‌ های آینده را کوتاه ‌تر و کم‌ هزینه ‌تر می‌کند.

نکته‌ای که بیشتر والدین را نگران می‌کند، نادیده گرفتن علائم اولیه به این بهانه است که «شاید با رشد کودک خودش درست شود». اما در بسیاری از موارد، این علائم با گذشت زمان بدتر می‌شوند و اصلاح آنها را در آینده پیچیده‌تر می‌کنند. اگر علائمی مثل کجی دندان‌ ها، تنگی فک، تنفس دهانی یا مکیدن طولانی‌ مدت انگشت در کودک خود مشاهده کرده‌اید، بهترین کار این است که زودتر از موعد و بدون نگرانی، برای یک معاینه و مشاوره ساده به کلینیک دندانپزشکی مراجعه کنید.

سوالات متداول