علت تلخی دهان چیست؟ | 10+ درمان خانگی و دارویی

تلخی دهان یعنی احساس مزهٔ تلخ یا فلزی در دهان، حتی زمانی که چیزی نخورده‌اید. شایع‌ترین علت‌های آن بهداشت ضعیف دهان و دندان، خشکی دهان و رفلاکس معده است، اما مصرف برخی داروها، تغییرات هورمونی (مثل بارداری و یائسگی)، عفونت‌های تنفسی و گاهی مشکلات کبدی هم می‌توانند آن را ایجاد کنند.

دلیل این اتفاق این است که در دهان ما جوانه‌های چشایی زیادی وجود دارد که مزه‌ها را دریافت می‌کنند و به مغز می‌فرستند. هر مشکلی که بر این جوانه‌ها یا بزاق دهان اثر بگذارد، می‌تواند درک مزه را تغییر دهد.

در این مقاله، علت‌های تلخی دهان در صبح، شب و بعد از غذا، روش‌های درمان خانگی و دارویی، خوراکی‌های مفید و راه‌های پیشگیری را بررسی می‌کنیم. همچنین توضیح می‌دهیم چه زمانی تلخی دهان نشانهٔ مشکلی جدی‌تر است و باید به پزشک یا دندانپزشک مراجعه کنید.

عناوین	توضیحات
تلخی دهان چیست ؟	مشکلات دهان و دندانی سبب ایجاد تغییراتی در جوانه های چشایی شده و طعم فلزی یا تلخی به دهان می‌دهد.
علت تلخی دهان	1.بهداشت ضعیف دهان و دندان 2.سندروم خشکی دهان 3.سوزش دهان 4.عفونت دستگاه تنفسی 5.مشکلات کبد 6.تلخی دهان و معده 7. مکمل های ویتامینی 8.یائسگی 9.بارداری و…….
علائم تلخی دهان	1.طعم تلخ یا فلزی 2. بوی بد دهان 3. خونریزی یا التهاب لثه 4. سوزش دهان 5.گرفتگی بینی 6.تهوع یا ریفلاکس
درمان های خانگی و پزشکی	1.نوشیدن آب کافی 2.مسواک و نخ‌دندان منظم 3.آدامس بدون قند 4.غرغره آب نمک یا جوش‌شیرین 5.مصرف گیاهان دارویی (نعناع، دارچین)
پیشگیری	1.رعایت بهداشت دهان و دندان 2. پرهیز از دخانیات و الکل 3.داشتن رژیم غذایی سالم 4.معاینه منظم دندانپزشکی، کاهش استرس
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم ؟	اگر تلخی دهان مداوم باشد، شب‌ها یا صبح‌ها شدیدتر شود، همراه با علائمی مثل تهوع، مشکلات گوارشی یا کبدی باشد، یا بعد از مصرف داروها برطرف نشود.

تلخی دهان نشانه چیست؟ (بررسی 13 علت اصلی طعم تلخ دهان)

1. بهداشت ضعیف دهان و دندان

عدم رعایت مناسب بهداشت دهان و دندان می تواند باعث ایجاد پوسیدگی دندان ها، بیماری های لثه و سایر بافت ها داخل دهان شود. زمانی که هر یک از این مشکلات پیش بیاید معمولاً طعم دهان تغییر می کند. در چنین مواردی بسیار رایج است که تلخی دهان را تجربه کنیم و علت این تغییر مزه در وهله اول می تواند ناشی از بهداشت ضعیف دهان و دندان باشد.

2. خشکی دهان

به خشکی دهان زیروستومیا هم گفته می شود. این مشکل زمانی ایجاد می شود که بزاق به اندازه کافی تولید یا ترشح نمی شود. بزاق می تواند در شرایط عادی با مرطوب نگاه داشتن دهان به کاهش باکتری ها و فعالیت آن ها کمک کند اما زمانی که بزاق به اندازه کافی تولید نشود باکتری ها بیشتر شده و فعالیتشان افزایش میابد.

افراد مبتلاً به خشکی دهان احساس چسبندگی و خشکی در دهان خود می کنند و معمولاً در طول روز با بوی بد دهان یا تلخی دهان نیز مواجه می شوند. خشکی دهان در کل می تواند ناشی از عواملی مانند مصرف برخی داروها، بیماری ها، مصرف دخانیات و … باشد. همچنین در صورت گرفتگی بینی ممکن است فرد دچار خشکی دهان شود زیرا تنفس از طریق دهان می تواند آن را خشک کند. خشکی دهان یکی از علل اصلی تلخی دهان در طول روز است.

بیشتر بخوانید : دلایل اصلی خشکی دهان چیست ؟

3. سندروم سوزش دهان

همانطور که از نامش پیدا است این سندروم وضعیتی است که در آن، دهان افراد مبتلا دچار سوزش می شود. احساس سوزش دهان می تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد اما در کل شبیه خوردن فلفل است. برخی از افراد ممکن است به جز سوزش دهان، متوجه احساس تلخی دهان و یا ترشی آن شوند.

4. عفونت دستگاه تنفس

بیماری های ویروسی در دستگاه تنفسی فوقانی (مانند سرماخوردگی، رینیت، سینوزیت یا لوزه‌ها) به دلیل محصولات جانبی تولید شده توسط باکتری‌ها می‌توانند باعث ایجاد طعم تلخ در دهان شوند. در واقع این بیماری ها می توانند به شدت جوانه های چشایی را نیز تحت تاثیر قرار بدهند و بنابراین محصولات جانبی که توسط باکتری ها ایجاد می شود را به صورت تلخی یا مزه فلزی احساس می کنند.

5. کبد و تلخی دهان

کبد ارگان بسیار مهمی در بدن است و بسیاری از فعالیت های حیاتی بدن در این ارگان گوارشی صورت میگیرد. زمانی که کبد به خوبی فعالیت نکند، بدن شروع به تجمع مقادیر زیادی آمونیاک می کند. آمونیاک تقریبا یک ماده سمی است و توسط کبد به اوره تبدیل شده و اوره نیز از از طریق ادرار از بدن دفع می شود. زمانی که سطح آمونیاک در بدن زیاد شده و بدن موفق به دفع آن به صورت اوره نشده باشد، باعث تغییر طعمی مشابه ماهی یا پیاز در دهان می شود. گاهی اوقات حتی می تواند باعث تلخی دهان نیز شود.

6. تلخی دهان و صفرا

به بازگشت محتویات معده (همراه با اسید) به مری و گلو (اصطلاحاً) رفلاکس اسید معده گفته می شود که به صورت خلاصه (GERD) نیز خوانده می شود. رفلاکس یکی از علل اصلی تلخی دهان است.

این واکنش، زمانی رخ می دهد که اسفنکتر (دریچه میانی بین معده و مری) ضعیف شده و به راحتی اجازه ورود اسید و صفرا را به مری و گلو می دهد. رفلاکس مری را تحریک کرده و باعث ایجاد درد و  سوزش در قفسه سینه و شکم می شود. اگر درباره تلخی دهان و معده مشکلی دارید حتماً باید با یک پزشک یا متخصص گوارش یا داخلی صحبت کنید. در این خصوص حتما به دندانپزشک نیز مراجعه کنید زیرا رفلاکس می تواند به مرور زمان باعث تحلیل و پوسیدگی دندان شود.

7. مکمل های ویتامینی

برخی از مکمل های ویتامینی که حاوی مقادیر زیادی مواد فلزی مانند روی، مس، آهن یا کروم هستند، می توانند طعم فلزی و تلخی را در دهان ایجاد کنند. این عارضه جانبی بسیار رایج است و معمولاً پس از جذب کامل مکمل در بدن ظاهر می شود.

8. بارداری

یکی از علائم شایع مخصوصاً در 3 ماهه نخست بارداری، احساس طعم فلزی یا تلخی در دهان است. تغییر مزه معمولاً به دلیل تغییرات یا نوسانات هورمونی ایجاد می شود. همین امر باعث می شود که خانم های باردارد در طول بارداری از برخی مزه ها بیشتر خوششان بیاید و برخی دیگر از مزه ها برایشان منزجر کننده باشد.

بنابراین تلخی یا مزهٔ فلزی دهان در بارداری شایع است. این تغییر معمولاً موقتی است و در بیشتر زنان پس از پایان سه‌ ماهه اول یا بعد از زایمان کاهش پیدا می‌کند. با این حال، اگر تلخی دهان شدید، مداوم یا همراه با تهوع و استفراغ زیاد باشد ، آن را با پزشک یا متخصص زنان در میان بگذارید. دیگر دلایل مثل رفلاکس یا مصرف مکمل‌های بارداری (به‌ویژه آهن) هم می‌توانند در این مورد نقش داشته باشند.

بیشتر بخوانید : باید ها و نباید های دندانپزشکی در دوران بارداری چیست؟

9. یائسگی

برخی از خانم هایی که در دوره یائسگی یا منوپوز قرار دارند ممکن است از طعم تلخ دهان شکایت داشته باشند. این حس می تواند نشان دهنده سطح پایین هورمون استروژن بدن باشد. کاهش سطح این هورمون می تواند به خودی خود باعث ایجاد سندورم سوزش دهان شود. این سندروم همانطور که گفته شد باعث خشکی دهان و در نتیجه احساس تلخی دهان می شود.

10. استرس و اضطراب

استرس نوعی فشار روحی و روانی است و ناشی از تغییرات هورمونی است. اگر استرس به اندازه باشد برای سلامتی و بقای ما ضروری است اما اگر بیش از حد شود و یا همراه با اضطراب بیاید می تواند باعث خشکی و تلخی دهان نیز شود.

به گفتهٔ کلینیک کلیولند (Cleveland Clinic)، فعال‌شدن سیستم عصبی سمپاتیک باعث می‌شود بزاق غلیظ‌ تر شود، و همین موضوع توضیح می‌دهد چرا در زمان استرس و اضطراب دهان خشک می‌شود. خشکی دهان هم، همان‌طور که در بخش‌های قبل گفتیم، زمینه را برای رشد باکتری‌ها و احساس تلخی فراهم می‌کند.

11. درمان های سرطان (ایا تلخی دهان نشانه سرطان است؟)

بیماران سرطانی معمولا تحت پرتودرمانی و یا شیمی درمانی قرار می گیرند. این درمان ها می تواند روی جوانه های چشایی زبان تاثیر گذاشته و آن ها را تحریک کند. بعد از این اتفاق ممکن است حتی با خوردن یا نوشیدن یک خوراکی و نوشیدنی ساده، تلخی دهان را احساس کنید. در نظر داشته باشید که تلخی دهان نشانه سرطان نیست بلکه به دلیل درمان های انجام شده برای از بین بردن سرطان ممکن است در بعضی از بیماران ایجاد شود. بعد از توقف درمان ها و بهبود سرطان این علامت نیز از بین می رود.

مصرف آنتی بیوتیک ها و داروهای ضدافسردگی

داروها پس از مصرف شدن، جذب بدن شده و محصولات جانبی آن ها پس از استفاده از بدن خارج می شود. این محصولات می توانند از طریق ادرار، مدفوع، عرق و یا از طریق بزاق خارج شوند. برخی از داروهایی که بعد از جذب شدن از بزاق خارج می شوند می توانند باعث تلخ شدن دهان شوند. به عنوان مثال داروهای زیر اینگونه هستند:

• آنتی بیوتیک ها (مانند تتراسایکلین ها)
• داروهای نقرس (مانند آلوپورینول)
• لیتیوم
• برخی داروهایی که برای بیماری های قلبی تجویز می شوند.
• داروهای ضد افسردگی

آسیب عصبی (آیا اعصاب و تلخی دهان با هم مرتبط هستند؟)

ما حس چشایی خود را مدیون جوانه های بسیار زیاد روی زبان خود هستیم. و مانند تمام حواس دیگرمان، این جوانه ها به طور مستقیم در ارتباط با مغر هستند. هر گونه آسیب عصبی که باعث شود پیام ها از این جوانه به مغز نرسند می تواند موجب تغییر مزه ها شود. به عنوان مثال آسیب ها یا بیماری های عصبی زیر می توانند باعث تلخ شدن دهان ما شوند:

• صرع
• اسکلروز چندگانه
• تومورهای مغزی
• فلج بل
• زوال عقل و آلزایمر

از میان موارد بالا ممکن است هر کدام بتوانند باعث تلخی دهان شوند.

علائم تلخی دهان چیست؟

تلخی دهان می تواند ناشی از دلایل مختلفی باشد و علائم مرتبط با آن متفاوت است. برخی از علائم شایع تلخی دهان عبارتند از:

• احساس مزه تلخ یا فلزی در دهان
• خشکی و چسبندگی دهان
• بوی بد دهان
• خونریزی یا التهاب لثه
• سوزش دهان یا زبان
• گرفتگی بینی و سینوس‌ها
• تهوع، سوزش سر دل یا برگشت محتویات معده (در صورت رفلاکس)
• در برخی افراد، ترشح بیش از حد بزاق همراه با رفلاکس یا تهوع

این علائم ممکن است به‌تنهایی یا همراه با هم ظاهر شوند. اگر تلخی دهان بیش از دو هفته ادامه داشت یا با علائمی مثل زردی پوست، درد شکم یا کاهش وزن بی‌دلیل همراه بود، به پزشک مراجعه کنید.

درمان های خانگی برای رفع تلخی دهان

در زیر چند روش راحت و خانگی برای کاهش و رفع تلخی دهان برای شما آوردیم:

روش درمانی	توضیحات
رعایت بهداشت دهان	مسواک زدن منظم، استفاده از نخ دندان و دهانشویه ضد باکتری
جویدن آدامس بدون قند	به حفظ تحرک بزاق در دهان کمک می کند
دوری از عوامل خطر رفلاکس معده	اجتناب از غذاهای چرب یا تند و کاهش مصرف تنباکو و الکل
شستن دهان با جوش شیرین	استفاده از محلول جوش شیرین (یک قاشق چایخوری در یک لیوان آب) برای تعادل pH دهان و رفع تلخی
غرغره کردن آب نمک	کمک به کاهش التهاب و تلخی دهان
درمان های گیاهی و طب سنتی	استفاده از مواد گیاهی برای تغییر طعم دهان

این روش ها می‌ توانند به کاهش یا رفع تلخی دهان کمک کنند. با این حال، اگر تلخی دهان به صورت مداوم یا شدید ادامه داشت، مراجعه به پزشک برای بررسی دقیق‌ تر توصیه می‌ شود.

برای تلخی دهان چی بخوریم؟

هیچ خوراکی تلخی دهان را «درمان» نمی‌کند، چون علت اصلی (مثل رفلاکس، خشکی دهان یا مشکل لثه) باید پیدا و درمان شود. اما انتخاب درست خوراکی‌ها و نوشیدنی‌ها می‌تواند بزاق را بیشتر کند، دهان را مرطوب نگه دارد و طعم ناخوشایند را کم کند.

1. آب و مایعات کافی

کم‌آبی بدن ترشح بزاق را کم می‌کند و خشکی دهان یکی از علل مهم تلخی است. در طول روز مرتب آب بنوشید و بعد از غذا هم چند جرعه آب بخورید. با نوشیدن مرتب آب (به‌خصوص همراه با غذا و بعد از آن) دهان را مرطوب نگه می‌دارید و ذرات غذا و باکتری‌ها راحت‌تر شسته می‌شوند. اگر بعد از بیدارشدن از خواب تلخی دهان دارید، یک لیوان آب قبل از مسواک زدن هم کمک می‌کند. افزودن کمی آب لیمو ممکن است طعم دهان را موقتاً بهتر کند، اما اگر دچار رفلاکس هستید یا دندان‌هایتان حساس است، آن را زیاد مصرف نکنید.

2. میوه‌ها و سبزیجات آبدار

خیار، کاهو، کرفس، هندوانه، خربزه و سیب با جویدن بزاق را تحریک می‌کنند و آب‌رسانی خوبی دارند. میوه‌های ترش مثل پرتقال و لیمو ممکن است بزاق را زیاد کنند، اما اگر رفلاکس یا حساسیت دندان دارید، آن‌ها را کم و بعد از غذا مصرف کنید.

3. ماست و فراورده‌های لبنی کم‌چرب

ماست و کفیر برای بعضی افراد طعم دهان را بهتر می‌کنند. شواهد علمی دربارهٔ اثر پروبیوتیک‌ها روی تلخی دهان محدود است، پس آن‌ها را مکمل سایر روش‌ها بدانید، نه درمان اصلی.

4. زنجبیل

زنجبیل (به‌صورت دمنوش یا مقدار کم در غذا) ممکن است تهوع را کم کند و برای بعضی افراد با علائم گوارشی مفید باشد. اگر رفلاکس شدید دارید، مصرف زیاد آن می‌تواند سوزش را بیشتر کند.

5. دمنوش‌های ملایم

دمنوش نعناع یا بابونه معمولاً طعم دهان را تازه می‌کنند. توجه کنید که نعناع در بعضی افراد رفلاکس را بدتر می‌کند. اگر بعد از مصرف آن سوزش سر دل گرفتید، بابونه را جایگزین کنید.

6. آدامس بدون قند

جویدن آدامس بدون قند (ترجیحاً حاوی زایلیتول) بعد از غذا بزاق را زیاد می‌کند و به دهان خشک کمک می‌کند.

چه چیزهایی نخوریم؟

• غذاهای چرب و سرخ‌شده و خیلی تند، به‌خصوص اگر رفلاکس دارید
• قهوه، چای پررنگ، نوشابه و الکل که به خشکی دهان و رفلاکس دامن می‌زنند
• شیرینی و آب‌نبات قندی که باکتری‌های دهان را تغذیه می‌کنند
• سیگار و قلیان که مزهٔ دهان را عوض می‌کنند

نکته: اگر با وجود این تغییرات تلخی دهان بیش از دو هفته ادامه داشت، به پزشک یا دندانپزشک مراجعه کنید تا علت اصلی بررسی شود.

قرص برای رفع تلخی دهان

قرص برای رفع تلخی دهان معمولا زمانی توسط پزشک تجویز می شود که بیمار مشکل جدی در رابطه با رفلاکس و یا خشکی دهان داشته باشد . در این مواقع پزشک برای کاهش ترشحات اسید معده مصرف داروهایی مثل پنتوپرازول و یا امپروازول را برای بیمار توصیه می کند . از مصرف داروهای گفته شده به صورت خودسرانه جدا پرهیز نمائید زیرا ممکن است تلخی دهان نشانه بیماری های مهم تری در بدن باشد .

چطور از طعم تلخ دهان پیشگیری کنیم؟

فرقی نمی کند چه چیزی باعث تلخ شدن دهان شما در طول روز می شود. علت هر چه که باشد شما می توانید با دنبال کردن چند نکته ساده زیر از بروز این طعم بد در دهان خودداری کنید:

1. بهداشت دهان و دندان را بیشتر رعایت کنید

هیچ چیزی مانند دنبال کردن یک روتین ساده بهداشت دهان و دندان نمی تواند به پیشگیری از مشکلات احتمالی در حفره دهان کمک کند. مسواک زدن با خمیر دندان های مناسب و استفاده از نخ دندان به صورت منظم می تواند به شما در پیشگیری از پوسیدگی دندان، مشکلات لثه و یا تلخی دهان کمک زیادی کند. همچنین مراجعه منظم به دندانپزشک و یا استفاده از دهانشویه های آنتی باکتریال می تواند یک روش پیشگیرانه دیگر باشد.

2. تغییرات مثبتی در رژیم غذایی خود ایجاد کنید

برای پیشگیری و یا حتی درمان تلخی دهان بهتر است از مصرف غذاهای تند یا چرب که باعث رفلاکس اسید می شوند خودداری کنید. حتی اگر رفلاکس معده دلیل طعم بد دهان شما نباشد، ولی این مساله می تواند علائم شما را بدتر کند. تا آنجا که ممکن است مصرف ادویه ها را نیز کاهش دهید (دست کم تا مدتی).

3. سیگار نکشید

از آنجا که خود سیگار می تواند باعث بوی بد دهان و تغییر طعم آن شود، ترک سیگار می تواند به خودی خود باعث درمان بوی بد دهان و مزه تلخ آن شود. اگر نمی توانید سیگار را ترک کنید بهتر است حتما از متخصصان (به ویژه متخصصین روانشناسی) کمک دریافت کنید زیرا سیگار اغلب با جلسات تراپی می تواند کنترل و ترک شود.

نکات پایانی تلخی دهان

تلخی دهان در بیشتر موارد به دلیل مشکلات رایج دهان و دندان، خشکی دهان یا رفلاکس معده ایجاد می‌شود و با رعایت بهداشت دهان و اصلاح سبک زندگی بهبود پیدا می‌کند. با این حال، گاهی می‌تواند نشانهٔ مشکلی در کبد، دستگاه گوارش یا سیستم عصبی باشد یا عارضهٔ جانبی دارو باشد. اگر تلخی دهان بیش از دو هفته ادامه پیدا کند و یا با علائمی مثل زردی پوست، درد شکم، تهوع مداوم یا کاهش وزن بی‌دلیل همراه باشد، حتماً به پزشک یا دندانپزشک مراجعه کنید. داروهایی را که مصرف می‌کنید هم بدون مشورت پزشک قطع نکنید.

پاسخ به سوالات رایج درباره طعم تلخ دهان