ارتودنسی متحرک چیست؟ (انواع،مزایا و معایب + هزینه )

بسیاری از افراد دندان‌های نامنظمی دارند که علت این مشکل می‌تواند مادرزادی یا اکتسابی باشد. با ارتودنسی دندان می‌توان دندان‌ها را صاف کرد و فاصله بین دندان‌ها را از بین برد، و به این ترتیب به سلامتی دندان، لثه و همچنین مفاصل فک کمک بسزایی کرد. در بین روش‌های ارتودنسی، یک مدل رایج به نام ارتودنسی متحرک وجود دارد که نسبت به روش های معمولی بهتر است. در این مقاله درباره این روش اطلاعات بیشتری ارائه شده ومی تواند برای افرادی که به دنبال انتخاب روش ارتودنسی خود هستند مفید باشد.

ارتودنسی متحرک چیست؟

ارتودنسی متحرک در واقع یک نوع دسته بندی برای وسایل یا روش های مرتب کردن دندان ها است. همانطور که احتمالا شما هم می دانید، متخصص برای مرتب کردن دندان ها از وسایل و ابزارهای مختلفی استفاده می کنند. برخی از این وسایل از ابتدای درمان به دندان ها متصل می شوند و تا زمانی که دندان ها منظم نشوند برداشته نخواهند شد، به درمان با این وسایل ارتودنسی ثابت می گویند.

حال اگر وسایل ثابت نباشند و بتوان آن ها را هر زمان که خواست بیرون آورده و دوباره روی دندان ها قرار داد، روش درمان می شود ارتودنسی متحرک.

انواع ارتودنسی متحرک چیست؟

همانطور که گفته شد ارتودنسی متحرک روشی محبوب در درمان ناهنجاری‌های دندانی است. در این روش از ابزارها یا وسایل خاصی و البته متنوعی استفاده می شود. رایج ترین وسایل متحرک عبارتند از:

پلاک هاولی (Hawley)

پلاک هاولی یکی از قدیمی ‌ترین و پرکاربردترین انواع پلاک ارتودنسی متحرک است که از یک بخش آکریلیکی و سیم‌ های فلزی تشکیل می ‌شود. این پلاک معمولاً پس از پایان درمان ارتودنسی برای حفظ موقعیت جدید دندان ‌ها مورد استفاده قرار می ‌گیرد، اما در برخی موارد می‌ تواند برای اصلاح ناهنجاری ‌های خفیف دندانی نیز کاربرد داشته باشد. مهم ‌ترین مزیت پلاک هاولی قابلیت تنظیم و دوام بالای آن است؛ به همین دلیل بسیاری از متخصصان ارتودنسی همچنان این نوع پلاک را به‌ عنوان یکی از مطمئن ‌ترین گزینه‌ های نگهدارنده توصیه می‌ کنند.

پلاک شفاف (Essix)

پلاک شفاف یا اسیکس از جنس پلاستیک شفاف ساخته می ‌شود و به دلیل ظاهر نامحسوس خود، محبوبیت زیادی در میان نوجوانان و بزرگسالان دارد. این نوع ارتودنسی متحرک شفاف به‌ طور کامل روی سطح دندان‌ ها قرار می ‌گیرد و از فاصله معمولی تقریباً قابل تشخیص نیست. پلاک اسیکس بیشتر برای حفظ نتایج درمان ارتودنسی استفاده می ‌شود و در مقایسه با مدل‌ های سیمی ظاهر زیباتری دارد، اما در برابر فشار و ضربه حساس ‌تر است و نیاز به مراقبت بیشتری دارد.

الاینرهای شفاف

الاینرهای شفاف نسل جدیدی از دستگاه ‌های ارتودنسی متحرک هستند که برای مرتب کردن دندان ‌ها بدون استفاده از براکت و سیم طراحی شده ‌اند. در این روش، بیمار مجموعه ‌ای از پلاک ‌های شفاف را به‌ صورت مرحله‌ ای استفاده می ‌کند و هر پلاک دندان ‌ها را مقدار کمی به سمت موقعیت مطلوب حرکت می ‌دهد. الاینرها به دلیل ظاهر نامرئی، راحتی استفاده و امکان خارج کردن هنگام غذا خوردن، به یکی از محبوب ‌ترین روش ‌های ارتودنسی نامرئی تبدیل شده ‌اند. البته موفقیت درمان با این دستگاه‌ ها به استفاده منظم و رعایت دقیق دستورات متخصص ارتودنسی بستگی دارد.

پلاک‌ های فانکشنال

پلاک‌ های فانکشنال یا عملکردی بیشتر در کودکان و نوجوانانی استفاده می ‌شوند که هنوز در سن رشد قرار دارند. هدف این دستگاه‌ ها تنها مرتب کردن دندان ‌ها نیست، بلکه هدایت رشد فک و اصلاح برخی ناهنجاری ‌های اسکلتی نیز محسوب می ‌شود. این نوع ارتودنسی متحرک کودکان می‌ تواند در مواردی مانند جلو بودن فک بالا یا عقب بودن فک پایین به بهبود هماهنگی بین فک‌ ها کمک کند و در برخی بیماران نیاز به درمان‌ های پیچیده ‌تر در آینده را کاهش دهد.

فضا نگهدارنده‌ های متحرک

فضا نگهدارنده ‌های متحرک معمولاً برای کودکانی استفاده می‌ شوند که یک یا چند دندان شیری خود را زودتر از زمان طبیعی از دست داده‌ اند. از دست رفتن زودهنگام دندان شیری ممکن است باعث حرکت دندان ‌های مجاور و بسته شدن فضای مورد نیاز برای رویش دندان دائمی شود. این دستگاه با حفظ فضای خالی، شرایط مناسبی برای رشد و رویش صحیح دندان دائمی فراهم می ‌کند و از بروز بسیاری از مشکلات ارتودنسی در آینده جلوگیری خواهد کرد.

ریتینرهای متحرک

ریتینر متحرک یکی از مهم ‌ترین دستگاه‌ های مورد استفاده پس از پایان درمان ارتودنسی است. بسیاری از افراد تصور می ‌کنند با برداشتن براکت‌ ها درمان به پایان رسیده است، در حالی که دندان‌ ها تمایل طبیعی به بازگشت به موقعیت قبلی دارند. ریتینر متحرک با حفظ دندان ‌ها در جایگاه جدید، از عود ناهنجاری جلوگیری می‌ کند و نقش مهمی در تثبیت نتایج درمان دارد. مدت استفاده از این دستگاه در افراد مختلف متفاوت است و توسط متخصص ارتودنسی تعیین می ‌شود.

پالاتال اکسپندرها (وسیع کننده های کام)

گسترش دهنده کامی، مانند نگهدارنده‌ها نیز می‌تواند متحرک یا ثابت باشد. معمولا سن یک معیار برای انتخاب نوع ارتودنسی متحرک یا ثابت در این روش است. برای کودکان بزرگ‌تر مدل ثابت مناسب‌تر است. از گسترش دهنده‌های کامی برای پهن کردن فک بالا، با وارد کردن فشار بسیار کم به دندان‌های آسیا بالایی استفاده می‌شود. این ارتودنسی باید به طور منظم تنظیم شود، و در هربار تنظیم میزان فشار ممکن است تغییر کند. برای نتیجه گیری از این روش باید تا چند ماه از آن استفاده کرد.

نکته مهم در خصوص انتخاب وسایل متحرک

فرد نمی‌تواند خودش نوع درمان را انتخاب کند. معمولا دکتر نسبت به نوع ناهنجاری مدل ارتودنسی را انتخاب می‌کند.

مراقبت از ارتودنسی متحرک

نگهداری صحیح از پلاک ارتودنسی متحرک نه ‌تنها باعث افزایش طول عمر دستگاه می‌ شود، بلکه از بروز بوی نامطبوع، تجمع باکتری و مشکلات دهان و دندان نیز جلوگیری می‌ کند. در زمان خارج کردن پلاک، بهتر است آن را داخل جعبه مخصوص قرار دهید. پیچیدن پلاک در دستمال کاغذی یکی از رایج ‌ترین دلایل گم شدن یا آسیب دیدن آن است.

برای تمیز کردن پلاک از آب ولرم و مسواک نرم استفاده کنید. آب داغ می ‌تواند باعث تغییر شکل پلاستیک و از بین رفتن تطابق پلاک با دندان‌ ها شود. همچنین توصیه می ‌شود هر روز پلاک را تمیز کنید تا از تجمع جرم و باکتری جلوگیری شود. هنگام غذا خوردن، نوشیدن نوشیدنی‌ های رنگی و انجام ورزش ‌های پربرخورد بهتر است پلاک از دهان خارج شود. رعایت این نکات ساده می ‌تواند از هزینه ‌های اضافی برای تعمیر یا تعویض دستگاه جلوگیری کند.

روزانه چند ساعت باید از ارتودنسی متحرک استفاده کرد؟

یکی از مهم‌ ترین عوامل موفقیت درمان با ارتودنسی متحرک، مدت زمان استفاده روزانه از پلاک است. برخلاف تصور برخی بیماران، صرف داشتن پلاک در دهان کافی نیست و نتیجه درمان تا حد زیادی به میزان همکاری فرد بستگی دارد. در بسیاری از موارد، متخصص ارتودنسی توصیه می‌ کند پلاک متحرک بین ۲۰ تا ۲۲ ساعت در شبانه‌ روز استفاده شود و فقط هنگام غذا خوردن، نوشیدن نوشیدنی‌ های رنگی یا مسواک زدن از دهان خارج گردد. هرچه مدت استفاده به برنامه تجویز شده نزدیک‌تر باشد، احتمال دستیابی به نتیجه مطلوب بیشتر خواهد بود.

این موضوع نشان می‌ دهد که حتی بهترین پلاک ارتودنسی نیز بدون همکاری بیمار نمی‌ تواند نتیجه مطلوبی ایجاد کند. به همین دلیل متخصصان ارتودنسی همواره بر استفاده منظم و دقیق از پلاک‌ ها تأکید دارند. استفاده نکردن از پلاک مطابق دستور پزشک می‌ تواند باعث طولانی شدن دوره درمان، کاهش اثربخشی ارتودنسی و حتی بازگشت بخشی از نامرتبی دندان‌ ها شود. در برخی موارد نیز ممکن است بیمار به ساخت مجدد پلاک یا تغییر برنامه درمانی نیاز پیدا کند.

منبع:

• British Dental Journal – Removable retention: enhancing adherence and the remit of shared decision-making
• British Dental Journal – Removable orthodontic retainers: practical considerations

چه مشکلاتی با ارتودنسی متحرک درمان نمی ‌شوند؟

با وجود مزایای فراوان، ارتودنسی متحرک محدودیت ‌هایی نیز دارد و نمی‌ تواند جایگزین ارتودنسی ثابت در همه شرایط شود.

موارد زیر معمولاً نیازمند درمان‌ های پیچیده ‌تر هستند:

• نامرتبی شدید دندان‌ ها

زمانی که دندان‌ ها ازدحام زیادی دارند یا فضای کافی در قوس دندانی وجود ندارد، پلاک‌ های متحرک قدرت لازم برای اصلاح کامل مشکل را ندارند.

• چرخش شدید دندان‌ ها

دندان ‌هایی که به میزان زیادی حول محور خود چرخیده‌ اند معمولاً با براکت‌ های ثابت بهتر درمان می ‌شوند.

• مشکلات شدید بایت

ناهنجاری‌ هایی مانند اوربایت، آندربایت یا کراس‌ بایت شدید اغلب به درمان ثابت یا ترکیبی نیاز دارند.

• مشکلات اسکلتی فک

اگر علت اصلی مشکل مربوط به رشد نامناسب فک بالا یا پایین باشد، پلاک متحرک به تنهایی کافی نخواهد بود.

• دندان ‌های نهفته

در مواردی که دندان در داخل استخوان یا لثه گیر کرده باشد، معمولاً درمان‌ های تخصصی ‌تری مورد نیاز است.

مزایای و معایب ارتودنسی متحرک چیست؟

ارتودنسی متحرک برای بسیاری از افراد قطعا مناسب‌تر است، هرچند امروزه کمتر دکتری این مدل درمان را امتحان می‌کند، مگر اینکه در طول درمان نیاز به انجام اقدامات ترمیمی دیگری نیز باشد. برخی از مزایای ارتودنسی متحرک عبارتند از:

• می‌تواند برای نظافت خارج شود
• برای درمان دندان‌هایی که حرکت کمی نیاز دارند مناسب‌تر است و هزینه کمتری دارد
• در مراسمات می‌توانید آن‌ها را خارج کنید
• هنگام صحبت کردن دیده نمی‌شود
• استفاده از آن آسان است و هنگامی که دچار درد در فک شدید می‌توانید آن را خارج کنید

این ها نیز تعدادی از معایب وسایل متحرک است:

• ارتودنسی متحرک نمی‌تواند چرخش‌های چندگانه را انجام دهد
• معمولا برخی از افراد کم سن و سال تحمل استفاده از آن را ندارند و همکاری نمی‌کنند، به همین دلیل طول درمانشان بیشتر خواهد شد
• ارتودنسی متحرک اگر بی‌کیفیت باشد قابل تحمل برای فرد نیست

عوارض ارتودنسی متحرک

• احساس فشار روی دندان ‌ها: در روزهای ابتدایی استفاده از پلاک، احساس فشار یا کشش روی دندان‌ ها کاملاً طبیعی است و نشان می‌ دهد دستگاه در حال اعمال نیرو است.
• اختلال موقت در تکلم: برخی افراد در هفته اول هنگام تلفظ بعضی کلمات دچار مشکل می‌ شوند که معمولاً پس از سازگاری زبان و عضلات دهان برطرف می‌ شود.
• افزایش ترشح بزاق: وجود یک جسم جدید در دهان ممکن است در روزهای اول باعث افزایش بزاق شود.
• تحریک بافت نرم دهان: در برخی موارد لبه‌ های پلاک می ‌توانند باعث تحریک خفیف گونه یا لثه شوند که با تنظیم دستگاه توسط متخصص برطرف خواهد شد.
• بوی نامطبوع دهان: اگر پلاک به ‌درستی تمیز نشود، تجمع باکتری‌ ها می ‌تواند منجر به بوی بد دهان شود.

چه افرادی نیاز به ارتودنسی متحرک دارند؟

تشخیص اینکه فرد نیاز به ارتودنسی دارد یا نه، و یا اینکه باید از ارتودنسی متحرک استفاده کند یا ثابت نیاز به نظر یک دندان‌پزشک یا متخصص ارتودنسی دارد. دکتر مخصوص با استفاده از تصویر دندان و یا مدل گچی گرفتن از آن‌ها، می‌تواند به شما بگوید که تا چه مدت نیاز به داشتن ارتودنسی دارید. افرادی که وضعیت‌های زیر را دارند معمولا طبق نظر دکترها باید ارتودنسی انجام دهند.

• اوپن بایت (open bite): این ناهنجاری به دلیل باز بودن و فاصله زیاد بین دو فک ایجاد می‌شود
• اور بایت (over bite): این مدل به خاطر جلو بودن دندان‌های بالایی ایجاد می‌شود
• آندر بایت (under bite): در ناهنجاری آندربایت، دندان‌های پایینی از ردیف بالایی جلوتر است
• کراس بایت (cross bite): این ناهنجاری به خاطر قرار نگرفتن دندان‌های بالایی روی پایینی است
• فاصله زیاد: وجود فاصله در میان دندان‌ها چه مادرزادی و چه به دلیل افتادن و یا عمل جراحی باعث این ناهنجاری خواهد شد
• شلوغی فک: شلوغی فک به دلیل این است که تعداد زیادی دندان در یک ردیف لثه قرار می‌گیرد.

درمان با ارتودنسی متحرک چقدر طول می کشد؟

مدت زمان درمان با ارتودنسی متحرک بسته به نوع مشکل، شدت، سن و سال و نوع وسیله متحرک مورد استفاده متفاوت است. به طور کلی، زمان درمان می تواند از چند ماه تا چند سال متغیر باشد. ارتودنتیست شما بر اساس نیازهای خاص ارتودنسی و برنامه درمانی شما برآورد دقیق تری ارائه می دهد. بنابراین ابتدا با یک متخصص ارتودنسی خوب مشورت کنید.

هزینه ارتودنسی متحرک چقدر است؟

هزینه ارتودنسی متحرک بسته به عوامل زیر متغییر است و نمی توان در این بخش به طور دقیق هزینه ای درج کرد:

1. نوع دستگاه

هزینه ارتودنسی متحرک بسته به نوع خاصی از دستگاهی که انتخاب می کنید می تواند متفاوت باشد. سیستم های الاینرهای شفاف، مانند Invisalign، یک گزینه محبوب هستند اما در مقایسه با سایر وسایل متحرک یا حتی ارتودنسی سنتی ثابت گران تر هستند. از طرفی نگهدارنده ها ارزان ترین وسایل متحرک هستند.

2. طرح درمان ارتودنسی

پیچیدگی وضعیت نامرتبی دندان ها یا فک های شما و طرح درمانی توصیه شده توسط متخصص ارتودنسی می تواند بر هزینه کلی تاثیر بگذارد. کیس هایی که دندان هایشان نیاز به حرکت گسترده‌تر یا اقدامات ارتودنسی اضافی دارند ممکن است منجر به هزینه‌های بیشتر درمان شوند.

3. مدت زمان درمان

طول درمان ارتودنسی شما نیز می تواند بر هزینه آن تأثیر بگذارد. مدت طولانی‌تر درمان ممکن است در مقایسه با برنامه‌های درمانی کوتاه‌تر، هزینه‌های بیشتری را به همراه داشته باشد.

4. محل عمل ارتودنسی

هزینه درمان ارتودنسی می تواند بر اساس موقعیت جغرافیایی جایی که ارتودنسی خود را انجام می دهید متفاوت باشد. خدمات ارتودنسی در مناطق کلان شهری یا مناطقی که هزینه زندگی بالاتری دارند در مقایسه با شهرهای کوچک هزینه بیشتری دارند.

5. هزینه های اضافی

در نظر گرفتن هر گونه هزینه اضافی که ممکن است با ارتودنسی متحرک مرتبط باشد، مهم است. این موارد می‌تواند شامل مشاوره‌های اولیه، عکس‌برداری با اشعه ایکس، قالب گیری، قرار ملاقات‌های بعدی و هرگونه نگهدارنده یا وسایل ضروری پس از درمان باشد.

ارتودنسی متحرک بهتر است یا ثابت؟

یکی از رایج ‌ترین سوالات افرادی که قصد مرتب کردن دندان‌ های خود را دارند این است که ارتودنسی متحرک بهتر است یا ثابت؟ واقعیت این است که هیچ‌ کدام از این دو روش را نمی ‌توان به‌ طور مطلق برتر دانست؛ زیرا انتخاب بهترین روش به شدت ناهنجاری دندان‌ ها، سن بیمار، اهداف درمان و میزان همکاری فرد بستگی دارد.

ارتودنسی متحرک معمولاً برای اصلاح مشکلات خفیف تا متوسط، هدایت رشد فک در کودکان و همچنین حفظ نتایج درمان ارتودنسی کاربرد دارد. مهم ‌ترین مزیت این روش امکان خارج کردن پلاک هنگام غذا خوردن و مسواک زدن است که رعایت بهداشت دهان و دندان را آسان‌ تر می ‌کند. از سوی دیگر، موفقیت درمان به میزان استفاده منظم از پلاک بستگی دارد و اگر بیمار همکاری لازم را نداشته باشد، نتیجه مطلوب حاصل نخواهد شد.

در مقابل، ارتودنسی ثابت برای درمان نامرتبی ‌های شدید، چرخش ‌های پیچیده دندان ‌ها، مشکلات بایت و ناهنجاری ‌های جدی فکی گزینه مناسب ‌تری محسوب می‌ شود. چون براکت ‌ها به دندان‌ ها متصل هستند، بیمار نمی‌ تواند آن ‌ها را خارج کند و روند درمان به‌ صورت مداوم ادامه پیدا می ‌کند.

ویژگی	ارتودنسی متحرک	ارتودنسی ثابت
امکان خارج کردن از دهان	دارد	ندارد
رعایت بهداشت دهان	آسان‌تر	دشوارتر
درمان نامرتبی شدید	محدود	بسیار مؤثر
ظاهر	کم‌تر دیده می‌شود	بیشتر قابل مشاهده است
وابستگی به همکاری بیمار	زیاد	کم
احتمال گم شدن دستگاه	وجود دارد	ندارد

نکات پایانی

معمولا بسیاری از افراد نمی‌توانند وجود یک شئ فلزی در دهان را برای مدت طولانی تحمل کنند، پس ترجیح می‌دهند از روش ارتودنسی متحرک استفاده کنند تا هم روی ظاهر آن‌ها تاثیر نگذارد، و هم بتوانند هر وقت که می‌خواهند این وسیله را از دهان خارج کنند. البته گاهی اوقات درمان فقط با روش ارتودنسی ثابت قابل انجام است و ارتودنسی متحرک ممکن است دندان ها را کاملا مرتب نکند. آنچه که مهم است مراجعه به یک متخصص ارتودنسی خوب است تا به شما در انتخاب روش مناسب (خواه ثابت یا متحرک) کمک کند.

پاسخ به پرسش های متداول