تحلیل لثه چیست و چگونه باید آن را ترمیم کرد؟

تحلیل لثه یا (Gum recession) نوع رایجی از مشکلات دندانپزشکی است که در آن، حاشیه بافت لثه (که دندان ها را احاطه کرده) از بین رفته یا نازک می شود. اصطلاحاً به این مشکل عقب نشینی لثه نیز گفته می شود. زمانی که لثه تحلیل می رود، ریشه دندان ها نمایان می شود و مشکلات زیادی برای افراد ایجاد می شود.

موضوع	توضیحات
تحلیل لثه چیست؟	عقب ‌نشینی لثه از روی دندان که منجر به نمایان شدن ریشه دندان می‌ شود و می ‌تواند باعث حساسیت و مشکلات دهانی شود.
علائم و نشانه ‌ها	افزایش حساسیت دندان، خونریزی لثه، التهاب و قرمزی، نمایان شدن ریشه دندان، بوی بد دهان.
علت عقب ‌نشینی لثه	مسواک زدن محکم، بیماری‌ های لثه، عوامل ژنتیکی، مصرف دخانیات، تغییرات هورمونی، بهداشت نامناسب دهان و دندان.
انواع تحلیل لثه	تحلیل لثه خفیف، متوسط و شدید، که بر اساس میزان عقب ‌نشینی لثه دسته ‌بندی می ‌شود.
درمان	رعایت بهداشت دهان، جرم‌گیری، پیوند لثه، استفاده از لیزر درمانی، دارودرمانی و تغییر عادات بهداشتی.
عوارض	افزایش حساسیت دندان، پوسیدگی ریشه، لق شدن دندان، از دست دادن دندان، افزایش خطر بیماری ‌های لثه.
پیشگیری	مسواک زدن صحیح، استفاده از نخ دندان، پرهیز از دخانیات، مراجعه منظم به دندانپزشک، کنترل بیماری‌ های زمینه ‌ای مانند دیابت.

اغلب افراد نمی دانند که تحلیل لثه دارند

با وجود اینکه عقب نشینی لثه ها یک مشکل رایج در میان ما انسان ها است، اما بسیاری از افراد، در مراحل اولیه، متوجه این وضعیت نیستند. دلیل این امر آن است که، تحلیل رفتن لثه خیلی جزئی و به تدریج رخ می دهد. و اغلب زمانی متوجه می شویم که کار از کار گذشته و تنها مداخله دندانپزشکی و یا مراجعه به دندانپزشک می تواند آن را ترمیم یا درمان کند.

اولین علامت عقب نشینی لثه معمولاً حساسیت دندان است. به جز این ممکن است متوجه شوید ریشه دندان در معرض دید قرار گرفته یا طول دندان کمی بیشتر از چیزی شده که قبلا بود.

علائم و نشانه های تحلیل لثه

تحلیل لثه، که به آن عقب نشینی لثه نیز گفته می شود، وضعیتی است که در آن لثه ها شروع به کوچک شدن و عقب نشینی از دندان ها می کنند. این می تواند منجر به بیرون زدگی ریشه دندان ها شود و در صورت عدم درمان، به بیماری های جدی دهان و دندان منجر گردد. در اینجا برخی از علائم و نشانه های رایج آن آورده شده است:

• خونریزی لثه هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن.
• تورم یا قرمزی لثه که می تواند نشان دهنده التهاب باشد.
• بد بو شدن دهان که ممکن است به دلیل وجود عفونت باشد.
• احساس درد در خط لثه که می تواند نشان دهنده پیشرفت تحلیل لثه باشد.
• منقبض شدن مشهود لثه ها که در آن لثه ها به نظر کوچک تر و دندان ها بلندتر به نظر می رسند.
• مشخص شدن ریشه های دندان که توسط لثه پوشیده می شوند.
• شل شدگی دندان ها صورت می گیرد.
• لق شدن دندان ها که می تواند نشان دهنده از دست دادن حمایت لثه از دندان باشد.
• فاصله در میان واحدهای دندانی ایجاد می شود.
• سطح حساسیت پذیری دندان ها به تغییرات دمایی و اعمال فشار افزایش می یابد.
• قسمتی از سطوح دندانی که متصل به بخش خط لثه است، در حین لمس احساس زبری منتقل می کند.

این علائم می توانند نشان دهنده نیاز به مراجعه به دندانپزشک و بازسازی لثه تحلیل رفته باشند. در صورت مشاهده هر یک از این نشانه ها، توصیه می شود برای جلوگیری از پیشرفت بیماری و حفظ سلامت دهان و دندان، به دندانپزشک مراجعه کنید.

علت تحلیل لثه یا عقب نشینی لثه چیست؟

عوامل متعددی به صورت مجزا یا همراه با مشکلات دیگری باعث تحلیل رفتن بافت لثه و نمایان شدن ریشه دندان می شوند. مهم ترین عوامل دخیل در این عارضه در ادامه توضیح داده شده اند.

1. بیماری های لثه و پریودنتال

ما چند نوع بیماری لثه داریم. جنجویت (التهاب لثه) و پریودنتیت (عفونت لثه) دو بیماری شایع لثه هستند. اولی چندان جدی نیست. اما دومی، می تواند مساله خطرناکی برای سلامتی شما باشد. علاوه بر این موارد سرطان لثه هم جزو بیماری های لثه و دهان محسوب می شود که می تواند باعث التهاب در دهان شود. که البته التهاب دهان و لثه تنها علامت سرطان لثه نیست.

این بیماری ها می توانند منشاء باکتریایی یا ویروسی داشته باشند و در صورت عدم درمان منجر به از بین رفتن بافت لثه و استخوان نگهدارنده دندان می شوند. بیماری های لثه مهم ترین و شایع ترین علت رکود، عقب نشینی یا تحلیل لثه هستند.

2. وراثت و ژنتیک

برخی افراد ذاتاً و به صورت ژنتیکی مستعد ابتلاء به بیماری های لثه هستند. حدود 30 درصد افراد در هر جامعه ای ممکن است به صورت ارثی به درجای از بیماری لثه مبتلا باشند.

3. مسواک زدن تهاجمی

بیش از حد مسواک زدن، وارد کردن فشار زیاد به دندان ها حین تمیز کردنشان، استفاده از مسواک های نامرغوب و موارد مشابه باعث تحلیل دندان و عقب نشینی شوند. مسواک باید نرم باشد و بدون هیچ فشاری مسواک زده شود.

📌 نوشته مرتبط: علت خون آمدن لثه هنگام مسواک زدن چیست؟

4. عدم رعایت بهداشت دهان و دندان

کسانی که اصول  ابتدایی دهان و دندان (شامل مسواک زدن، نخ دندان کشیدن، استفاده از دهانشویه و …) را رعایت نکنند احتما به بیماری لثه و در نهایت تحلیل و عقب نشینی لثه دچار می شوند.

اگر مسواک نزنیم و سایر اصول بهداشتی را رعایت نکنیم کم کم پلاک دندانی سفت و سخت شده و در نهایت تبدیل به جرم سختی به نام تاتار می شود. تارتار علت تحلیل لثه در بسیاری از افراد است. این جرم روی دندان ها سفت شده و به سمت لثه ها حرکت می کند. در نهایت تارتار جرم باعث عقب نشینی لثه می شود.

5. تغییرات و نوسانات هورمونی

هم در خانم ها و هم در آقایان، دوره هایی وجود دارد که تغییرات هورمونی قابل توجه تر است. برای مثال در دوران بلوغ، طی دوران بارداری و یائسگی هورمون ها دچار تغییر و تحول زیادی می شوند. این تغییرات باعث حساس شدن لثه ها و تحلیل دندان می شوند.

📌 نوشته مرتبط: علت ورم لثه چیست؟

6. استعمال دخانیات

کسانی که تمایل به استعمال محصولات دخالی شامل سیگار و قلیان دارند بیشتر از دیگران به افزایش پلاک دندان و تارتار کمک می کنند. خود دودِ این مواد به تنهایی می تواند باعث آسیب لثه ها و وادار کردنشان به عقب نشینی می شود. تقریبا اغلب افراد سیگاری با این عارضه مواجه می شوند.

7. دندان قروچه

دندان قروچه یا براکسیسم به ساییده شدن دندان ها یه هم به صورت عمدی یا غیر عمدی در طول خواب یا بیداری گفته می شود. این کار به صورت غیر مستقیم باعث تحلیل لثه می شود.

8. کج بودن دندان ها و مشکلات مال اکلوژن

کج بودن دندان ها و همزمان جویدن غذا باعث وارد شدن فشار زیادی به لثه ها، خود دندان ها و استخوان نگهدارنده آن ها می شود. کسانی که دندان های کجی دارند اگر با کمک ارتودنسی دندان نامنظمی های دندانی خود را برطرف نکنند در نهایت با تحلیل لثه مواجه خواهند شد.

9. پیرسینگ زبان و دهان

سوراخ کردن لب، زبان و سایر بخش های دهان باعث وارد شدن فشار و آسیب از طرف جواهرات و المان های پرسینگ شده به لثه و تحلیل آن می شوند.

10. عدم مراجعه منظم به دندانپزشک برای بررسی های دوره ای

اگر افراد تمام دستورالعمل های بهداشتی و مراقبتی دهان نظیر 3 بار مسواک زدن، 2 بار نخ دندان کشیدن، استفاده از دهانشویه برای نابودسازی باکتری های دهانی + عدم استعمال دخانیات و مصرف الکل را در سبک روتین زندگی جای دهند، ممکن است برخی مواقع، باکتری های مضر دهانی در نواحی از فضای دهان جمع شوند که دسترسی فرد برای نابودسازی آن ها امکان پذیر نیست.

باکتری های مضر دهانی قادر هستند با گذر زمان به واحدهای دندانی و لثه صدمات جدی را وارد نمایند. اهمیت مراجعه منظم و دوره ای به دندانپزشک در این نقطه مشاهده می شود؛ افراد باید 1 مرتبه در طول بازه زمانی 3-6 ماهه، به دندانپزشک جهت ارزیابی و بررسی دقیق وضعیت سلامت دندان ها مراجعه نمایند. دندانپزشک با بررسی عمیق، تمام مشکلات دندانی را شناسایی می کند و از راهکارهای درمانی برای جلوگیری از شکل گیری مشکلاتی مانند تحلیل لثه استفاده می کند.

11. استفاده از روکش دندان، پروتز دندان مصنوعی و پل دندانی

افرادی که از باندینگ ها، بریج دندان یا پروتز دندان مصنوعی برای جایگزین کردن دندان های از دست رفته استفاده می کنند، باید بدانند که این موارد قادر هستند در گذر زمان با اعمال فشار به نواحی بافت های متشکل لثه، مسیرهای تخریب سازی آن ها را فراهم نمایند. تخریب سازی ناشی از نصب پل یا پروتز دندان مصنوعی متنهی به پس روی لثه خواهد شد. به همین دلیل است که متخصصان ترمیم و زیبایی، استفاده از ایمپلنت دندان را جهت پر کردن ناحیه دندان از دست رفته توصیه می کنند؛ ایمپلنت دندان در عقب نشینی لثه ها نقشی ندارد و به عنوان بهترین گزینه معرفی می شود.

12. بی نظمی و کجی دندان ها

عدم قرارگیری درست و یکنواخت واحدهای دندانی فکین فوقانی و تحتانی بر روی یکدیگر هنگام بستن فضای دهان، قادر است فشار نامتوازن را به ساختار استخوانی فک اعمال کند و همچنین نواحی بافت های متشکل لثه را تحت تاثیر منفی قرار بدهد. فشار زیاد و نامتناسب وارد شده از سمت دندان ها به نواحی لثه، باعث پس روی آن ها با گذر زمان خواهد شد. در چنین مواقعی باید به دنبال متخصص ارتودنسی برای درمان ناهنجاری های دهانی و بی نظمی های دندانی باشید.

7 تا از دیگر دلایل رایج تحلیل رفتن لثه ها را بشناسید

پس روی و تحلیل لثه یک مشکل دهانی و دندان بسیار رایج است که احتمال دارد هر فردی ان را تجربه نماید. اما عواملی مهم و اصلی وجود دارند که احتمال شکل گیری مشکل عقب نشینی لثه را بشدت افزایش می دهند:

• افزایش سن و سال
• بروز سوء تغذیه به دلیل کمبود مواد مغذی مورد نیاز بدن
• کاهش ویتامین C دریافتی یا اختلال در عملکرد بدن برای جذب این ویتامین
• خشکی دهان
• درگیر شدن با بیماری ایدز
• مبتلایان بیماری سرطان خون
• ابتلا به اچ آی وی
• دست و پنجه نرم کردن با بیماری های خاص
• برو اختلالات و تغییرات هورمونی
• قرارگیری زنان در دوران قاعدگی و بارداری
• مصرف قرص های ضد بارداری
• مصرف داروهای خاص برای کنترل و مدیریت بهتر فشار خون بالا
• مصرف داروهایی مخصوص جهت درمان و کنترل مشکل تشنج
• استفاده از داروهایی جهت رفع مشکل صرع   

انواع تحلیل لثه

این مشکل می تواند به دلایل مختلفی رخ دهد و انواع متفاوتی دارد که شامل موارد زیر است:

• تحلیل لثه بعد از ایمپلنت: گاهی اوقات پس از قرار دادن ایمپلنت دندان، ممکن است لثه ها دچار تحلیل شوند.
• عقب نشینی لثه دندان روکش شده: در مواردی که دندان ها روکش شده اند، ممکن است لبه های روکش باعث تحریک لثه شده و منجر به این مشکل شوند.
• تحلیل لثه در ارتودنسی: درمان های ارتودنسی که فشار زیادی به دندان ها وارد می کنند، می توانند باعث تحلیل لثه شوند.
• تحلیل رفتن لثه بعد از کشیدن دندان: گاهی اوقات پس از کشیدن دندان، لثه ها ممکن است عقب نشینی کنند.
• تحلیل لثه و استخوان فک: این مشکل می تواند به دلیل بیماری های پریودنتال یا سایر شرایط پزشکی رخ دهد و به تحلیل استخوان فک نیز منجر شود.

آیا تحلیل لثه بدون رسیدگی و مداخله درمان می شود؟

عقب نشینی لثه ها مشکلی کوچکی نیست که بخواهید از آن به سادگی چشم پوشی کنید. اگر فکر می کنید حتی به مقدار بسیار اندک با عقب رفتن لثه ها روبرو هستید حتما به یک کلینیک دندانپزشکی خوب مراجعه کنید تا پیش از پیشرفت مشکل و از بین رفتن بافت سالم لثه جلوی آن را بگیرید و آن را معکوس کنید.

در صورت عدم بازسازی به زودی جیب های کوچکی (ساختاری که به آن جیب یا پاکت پریودنتال گفته می شود) ایجاد شده و باکتری های بیشتری در آن قرار می گیرند. این می تواند باعث عفونت شده و در نهایت بافت لثه و استخوان را آلوده کند.

📌 نوشته مرتبط: راه های پیشگیری از خونریزی لثه چیست ؟

روش های درمان تحلیل لثه چیست؟

باید بدانید که راه های درمان تحلیل لثه در روش های خانگی و پزشکی خلاصه می شوند. شایان ذکر است که اثرگذاری راهکارهای پزشکی بسیار بیشتر از روش های خانگی است. لازم است تا بدانید که شدت پس روی و علت عقب نشینی لثه ها در انتخاب بهترین راهکار درمانی بسیار تاثیرگذار است:

• سطح بهداشت دهان را قوی کنید: 30 دقیقه بعد از خوردن وعده های غذایی اصلی، فرآیند شستشوی دهان را بوسیله مسواکی با برس نرم و خمیر دندان حاوی فلوراید انجام دهید. حداقل 2 بار در طول روز از نخ دندان استفاده کنید تا تمام ذرات به دام افتاده در بین فواصل دندانی استخراج شود.
• فضای دهان را با دهانشویه شستشو دهید: از دهانشویه هایی با خواص ضدباکتریال و ضدعفونی کننده برای شستشوی فضای دهان جهت نابودسازی باکتری های مضر دندانی استفاده نمایید.
• فرآیند جرم گیری حرفه ای دندان انجام شود: اگر شدت تجمع پلاک و جرم دندانی زیاد باشد، اولین قدم دندانپزشک برای نابودسازی آلودگی های دهانی، اجرای فرآیند جرم گیری دندان است. وی با تمیز کردن عمیق و عمقی واحدهای دندانی، تمام آلودگی و جرم ها را نابود می کند.
• از داروهای موضعی استفاده کنید: دندانپزشک با تجویز مناسب ترین ژل تحلیل لثه و کرم های دارای ترکیبات آنتی بیوتیک به درمان این مشکل می پردازند.
• به ممنوعیت اجرای عوامل تحریک کننده توجه نمایید: تعهد به ترک دائمی سیگار و مصرف الکل را نشکنید. سعی کنید مواد غذایی با بافت سفت و سخت در برنامه تغذیه ای روتین زندگی قرار نگیرد.
• جراحی پیوند لثه آخرین راهکار است: اگر شدت پیشرفت پس روی لثه زیاد باشد باید عمل جراحی پیوند لثه انجام شود. دندانپزشک با اجرای عمل جراحی پیوند لثه به بهبود و التیام بافت های عقب نشینی کرده لثه کمک بسزایی می کند.

درمان پزشکی تحلیل لثه به چه صورت است؟

تحلیل خفیف لثه احتمالا توسط دندانپزشک و با روش هایی مانند جرم گیری دندان از بین می رود و خود به خود ترمیم می شود. در طی جرم گیری که به آن فرآیند اسکیلینگ و روت پلنینگ گفته می شود. پلاک، تارتار و جرم دندانی که به زیر خط لثه رسیده از بین برده می شوند. همچنین برای از بین بردن سایر باکتری ها و عفونت های باقی مانده آنتی بیوتیک تزریق می شود. اما اگر رکود لثه به قدری زیاد باشد که به استخوان و دندان آسیب رسیده باشد با جرم گیری دندان نمی توان مشکل را برطرف کرد و باید برای ترمیم ساختارهای آسیب دیده مداخلات دندانپزشکی بیشتری در نظر گرفت.

مقاله پیشنهادی: با دلایل سیاه شدن لثه آشنا شوید

انواع درمان تحلیل لثه با جراحی کدام اند؟

در موارد جدی برای ترمیم آسیب های وارده به لثه عقب رفته، جراحی لثه در نظر گرفته می شود. این جراحی اغلب تنها برای بازسازی لثه تحلیل رفته است و نباید آن را با عمل های زیبایی لثه اشتباه گرفت.

عمل جراحی فلپ لثه (Open flap scaling )

محل این عمل را یک متخصص پریودنتیست (متخصص لثه) یا یک دندانپزشک باتجربه انجام می دهند. در این روش بخشی از بافت لثه برش داده می شود و پس از از بین بردن باکتری ها و تمیز کردن کامل محل جراحی، لثه بخیه زده می شود. اینکار به از بین رفتن پاکت پریودنتال و کاهش احتمال آن کمک می کند.

عمل جراحی بازسازی لثه و استخوان (Regeneration)

گاهی اوقات استخوان نگهدارنده دندان به دلیل عقب نشینی لثه دچار عفونت یا تحلیل می شود. در این شرایط عملی انجام می شود که بافت آسیب دیده لثه و استخوان را ترمیم می کند.

مشابه روش جراحی فلپ لثه، در این روش هم برشی روی لثه زده می شود و بعد از پاکسازی زیر لثه، مواد احیا کننده (شامل غشاء، بافت گیوندی، پروتیئن و …) که باعث تحریک استخوان سازی و ترمیم لثه می شود استفاده می شود. پس از قرار دادن مواد احیا کننده، لثه محکم دوخته می شود.

عمل جراحی پیوند لثه (Soft tissue graft)

در موارد جدی که بخشی از بافت لثه پس از تحلیل رفتن از بین رفته، جهت بازسازی لثه تحلیل رفته به پیوند بافت نیاز است .چندین نوع پیوند بافت لثه وجود دارد که همگی در موارد مختلفی کاربرد دارند. در هر صورت ممکن است متخصص لثه بخشی از بافت سقف دهان (که مشابه بافت لثه است) را برداشته و به محلی از لثه که دجار عقب نشینی و آسیب شده پیوند بزند.

درمان تحلیل لثه با لیزر و بدون جراحی

لیزر درمانی در واقع یک روشی با هدف بازسازی لثه تحلیل رفته است. در این روش، بدون نیاز به جراحی، از پرتوهای قوی لیزر برای از بین بردن باکتری های مضر که منجر به التهاب لثه می شوند استفاده شده تا ملتهب شدن لثه کاهش پیدا کرده و در نتیجه بافت جدید لثه شروع به تحریک و رشد کردن نماید.

چه مدت زمان پس از جراحی پیوند لثه بهبودی رخ می دهد؟

مدت زمان بهبودی پس از جراحی پیوند لثه به عوامل مختلفی بستگی دارد. برای مثال تعداد دندان هایی که درمان شده اند و هم چنین نوع روش عمل جز این عوامل هستند .به طور معمول و میانگین 2هفته پس از عمل جراحی پیوند،بهبودی اتفاق خواهد افتاد.در نظر داشته باشید که در این مدت زمان حتما داروهای تجویز شده توسط پرشک را مصرف کرده و هم چنین دستور العمل ها را به دقت دنبال کنید تا بهبودی به طور کامل رخ دهد.

📌خواندن این نوشته را از دست ندهید: جراحی پیوند لثه چگونه است؟

عوارض تحلیل لثه چیست؟

این مشکل می تواند منجر به عوارض جدی شود اگر به موقع درمان نشود. مهم ترین عوارض تحلیل لثه عبارتند از:

• التهاب لثه: تحلیل لثه می تواند باعث التهاب و قرمزی لثه ها شود.
• عفونت لثه: فضای بین دندان ها و لثه های تحلیل رفته می تواند محل مناسبی برای تجمع باکتری ها و ایجاد عفونت باشد.
• پوسیدگی ریشه دندان: با نمایان شدن ریشه دندان، احتمال پوسیدگی آن افزایش می یابد.
• دندان درد: تحلیل لثه می تواند باعث حساسیت و درد در دندان ها شود.
• حساسیت دندان: دندان ها ممکن است نسبت به گرما، سرما، و شیرینی ها حساس تر شوند.
• لق شدن و از دست رفتن دندان: در نهایت، این مشکل می تواند باعث شل شدن و افتادن دندان ها شود.

چگونه و به چه روشی از تحلیل لثه پیشگیری کنیم؟

بهترین راه برای جلوگیری از عقب نشینی و تحلیل رفتن لثه ها مراقبت از دهان و دندان است. اگر هر روز مسواک بزنید، نخ دندان بکشید و غذاهای سالمی مصرف کنید کمتر به چنین مشکلی بر میخورید. به جز مراجعه منظم به کلینیک دندانپزشکی موارد زیر نیز میتوانند در پیشگیری از تحلیل لثه موثر باشند:

• ترک سیگار و همه انواع دخانیات
• عدم مصرف مواد مخدر
• داشتن یک رژیم غذایی سالم و متعادل
• تغییر سبک زندگی
• انجام فرآیند های ترمیم و زیبایی دندان

سوالات پرتکرار در مورد تحلیل لثه